Qon ketişi

Qon ketişi QON KETIŞI, qon oqişi - jarohatlangan tomirlardan qon oqişi bilan keçadigan patologik holat. Şikastlanişlar va turli xil kasalliklar oqibatida yuzaga keladi. Arterial (arteriya tomirlaridan oç qizil rangdagi qon otilib çiqadi), venoz (vena tomirlaridan qoramtir qon oqadi), kapillyarlar va parenximatoz a'zolar (jigar, taloq, buyrak va b.)dan qon ketadi. Q.k. tezligi şikastlangan tomirlarning kattakiçikligi va uning devorlari holatiga boğliq. Qon birorta a'zo (me'da, içak, miya va b.)ga yoki taşqariga oqadi. Qon qusiş, qon tuflaş, qon siyiş, plevra va qorin böşliğida qon töplanişi, baçadondan qon ketişi va b. ham Q.k. turlaridan. Arteriyadan Q.k. juda xavfli, bunda qon tomirdan bosim bilan otilib çiqadi. Bolalar va qariyalarda qon yöqotiş ayniqsa xavfli. Ayollarda qon yöqotiş erkaklarga nisbatan yengilroq keçadi. Qon ivişining pasayişi bilan kuzatiladigan ba'zi kasalliklarga (gemofiliya, nur kasalligi) duçor bölgan odamlarda qon köp ketmasa-da, Q.k. jarayoni uzoq davom etişi tufayli xavfli böladi. Q.k. taşqi (qon teridagi jarohat orqali taşqariga çiqadi) va içki (qorin, kökrak, kalla suyagi böşliqlari va b.) bölişi mumkin. Qon töqima içiga quyilganda yumşoq töqimalarni suradi va u yerda töplanib, gematoma hosil qiladi yoki singib ketadi (q. Lat yeyiş). Taşqi Q.k., odatda, teri va oğiz, burun buşliği şilliq pardalarining jarohatlanişi bilan boğliq. Bevosita şikastlanişdan söng paydo böladigan travmatik Q.k. birlamçi, jarohatlangandan söng bir neça kun ötgaç, takrorlangan Q.k. ikkilamçi Q.k. deyiladi. Bunday Qk.ning sababi köpinça jarohatdagi yiringlaş jarayonlari bölib, ular şikastlangan tomirni berkitib qöygan qon laxtalarining erib ketişiga olib keladi. Tananing yopiq yoki çegaralangan böşliğiga Q.k., asosan, içki a'zolar (jigar, öpka va b.) ning şikastlanişi natijasida yuz beradi va bunda qon taşqariga çiqmaydi. Bunday Q.k. faqat qon yöqotiş tufayli organizm umumiy holatining özgarişi va böşliqqa töplangan suyuqlik belgilari orqali bilinişi mumkin. Qorin böşliğiga Q.k., asosan, ötkir kamqonlik belgilari — rangparlik, tomirning kuçsiz, lekin tez urişi, çanqaş, uyquçanlik, köz oldi qoronğilaşişi, huşdan ketiş bilan ifodalanadi. Kökrak böşliğiga Q.k.da kamqonlik simptomlari hansiraş (qiynalib va tez nafas oliş) bilan birga namoyon böladi. Kökrak böşliğiga qon töplanganligini eşitib, urib körib va rentgenologik tekşirişlar yordamida aniklanadi. Kalla suyagi içiga Q.k.da birinçi örinda qon yöqotiş simptomlari emas, balki boş miyaning eziliş belgilari — es-huşning özgarişi, nafas olişning izdan çiqişi, falajlar va b. nevrologik xususiyatlar yuz beradi. Içki Q.k.da böşliqli (kovak) a'zolarga qon töplangan sari u tabiiy çiqaruv teşiklari orqali taşqariga çiqa boşlaydi, lekin bunday Q.k.ning sababini aniqlaş hamma vaqt ham oson bölavermaydi. Oğizdan qon kelişi öpka, yuqori nafas yöllari, halqum, qizilöngaç va me'dadan Q.k. bilan boğliq. Axlatda qon bölişi me'da-içak yölining istalgan qismidan Q.k.da kuzatiladi. Siydikda qon bölişi buyrak, siydik yöli va qovuqdan Q.k.dan dalolat beradi. Bunday hollarda töğri diagnoz qöyiş uçun ajralib çiqayotgan qonning qörinişi va holati katta ahamiyatga ega. Oğizdan qipqizil köpirgan qon kelişi öpka sili uçun xos.

Kofe quyqasi rangida qusiş me'dadan va ön ikki barmoq içakdan Q.k.ni, qoramoysimon axlat me'da-içak yölining yuqori bölimidan Qk.ni bildiradi. Töq qizil axlat bilan bir tekis ajralgan qon ingiçka içakdan, rangi özgarmagan va axlat bilan aralaşmagan qon yöğon içakning eng pastki bölimidan Q.k.dan dalolat beradi. Ammo hamma vaqt ham bu belgilar Qk.ning sababi, manbaini aniqlaş imkonini bermaydi, şuning uçun murakkab diagnostik tekşiruvlardan foydalanişga töğri keladi.

Q.k.ni vaqtinça va tamoman töxtatiş mumkin. Vaqginça qon töxtatişda jgut, bosuvçi boğlamlar boğlanadi, tomir toraytiruvçi moddalar, muz işlatiladi. Tamoman qon töxta-tişda jarrohlik usullari (tomirlarni boğlaş, tikiş, şikastlangan a'zolarni olib taşlaş), şuningdek, qon quyiş, qon örnini bosuvçi suyuqliklar va dorilar qöllaniladi.