Qöş boğ
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 450–451-b. — ziyouz.com
Qöş boğ — molekuladagi 2 qöşni atom örtasidagi 4 elektronli kova-lent boğ. Q.6., odatda, 2 valentli ştrix bilan belgilanadi:
^S=S/ \s=1*-, ^S=0,\s = 5, _ N = N — , — N = O va b.
Bunda 5r2' yoki zr — gibridlaşgan orbitali 1 juft elektronlar 0-boğ hosil qiladi. Bu boğning elektron ziçligi atomlararo öq böylab joylaşgan böladi; a-boğ oddiy boğga öxşagan. /orbitali boşqa elektron jufti ya-boğ hosil qiladi, uning elektron ziçligi atomlararo öqdan taşqarida böladi. Q.b. hosil böli-şida davriy sistemaning IV yoki V guruh elementlari atomlari iştirok etayotgan bölsa. u holda şu atomlar va ular bilan bevosita boğlangan atomlar 1 tekislikda yotadi; valent bur-çaklari 120° ga teng. Q.b. oddiy boğga qaraganda qisqa va içki aylanişda yuqori energetik tösiqqa ega böladi; şunga köra qöş boğ orqali boğlangan atomlarga birikkan boşqa atomlarning holati ekvivalent emas, bu esa geometrik izomeriya kelib çiqi-şiga sabab böladi. Q.b.li birikmalar biriktiriş reaksiyasiga moyil. Agar Q.b. elektron simmetrik holatda bölsa, u vaqtda, reaksiya ham radi-kal, ham ion mexanizmlari böyiça boradi (yana q. Kimyoviy boğ).
Q.: Kimyoviy boğ
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚЎШ БОҒ — молекуладаги 2 қўшни атом ўртасидаги 4 электронли кова-лент боғ. Қ.6., одатда, 2 валентли штрих билан белгиланади:
^С=С/ \с=1*-, ^С=0,\с = 5, _ N = N — , — N = О ва б.
Бунда 5р2’ ёки зр — гибридлашган орбитали 1 жуфт электронлар 0-боғ ҳосил қилади. Бу боғнинг электрон зичлиги атомлараро ўқ бўйлаб жойлашган бўлади; а-боғ оддий боғга ўхшаган. /ьорбитали бошқа электрон жуфти я-боғ ҳосил қилади, унинг электрон зичлиги атомлараро ўқдан ташқарида бўлади. Қ.б. ҳосил бўли-шида даврий системанинг IV ёки V гуруҳ элементлари атомлари иштирок этаётган бўлса. у ҳолда шу атомлар ва улар билан бевосита боғланган атомлар 1 текисликда ётади; валент бур-чаклари 120° га тенг. Қ.б. оддий боғга қараганда қисқа ва ички айланишда юқори энергетик тўсиққа эга бўлади; шунга кўра қўш боғ орқали боғланган атомларга бириккан бошқа атомларнинг ҳолати эквивалент эмас, бу эса геометрик изомерия келиб чиқи-шига сабаб бўлади. Қ.б.ли бирикмалар бириктириш реакциясига мойил. Агар Қ.б. электрон симметрик ҳолатда бўлса, у вақтда, реакция ҳам ради-кал, ҳам ион механизмлари бўйича боради (яна қ. Кимёвий боғ).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.