Qozon
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 205–206-b. — ziyouz.com
Qozon — 1) çöyan, mis, alyuminiy va b. metallardan quyib tayyorlanadigan rözgor buyumi; taom pişiriş, suv qaynatiş va b. maqsadlarda işlatiladi. Uning qopqogi (tuvoği) metall yoki yoğoçdan yasaladi. Arxeologik tekşirişlar qadimda Özbekistonda sopol, toş (marmar), bronza Q.lar bölganligini körsatadi. Mas, Katta Faryuna kanali qazilganda mil. av. 1-ming yillikning oxiriga mansub bronza Q. çiqqan: Namangan viloyati ölkaşunoslik muzeyida Axsikatdan topilgan, milodning 6—7-a. lariga oid sopol q. saqlanmoqda.
Q.ning şakli va ölçamiga qarab, doşqozon, oş Q, kir Q. kabi turlari bor. Kiçikroği dekça deb ataladi; 2) yoqilği (kömir, gaz va b.) yoqib suv buği yoki issiq suv olinadigan qurilma. Issiqlik elektr st-yalarning buğ turbinasini buğ bilan ta'minlaş, bino va inşootlarni isitiş, şamollatiş, issiq suv bilan ta'minlaş tizimlarida foydalaniladi. Turar joy va jamoat binolarini isitişda çöyandan işlangan, qattiq yoqilği yoqiladigan seksiyali suv isitiş Qlaridan foydalaniladi. Bularda suv 115° dan yuqori t-ragaça qiziydi. Ularning issiqlik ajratiş quvvati 1,5 G kal/ soat (1 G kal/soat = 1,163 MVt), bosimi esa 0,4 MN/m2 (4 kgk/sm2) gaça. Bunday Q.larning öçoq apparatlarini özgartirib, qattiq yoqilgidan gazsimon yoqilği yoqişga ötkaziş mumkin (q. Buğ qozoni, Buğ turbinali elektr stansiyasi).
Q.: Buğ qozoni
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚОЗОН — 1) чўян, мис, алюминий ва б. металлардан қуйиб тайёрланадиган рўзгор буюми; таом пишириш, сув қайнатиш ва б. мақсадларда ишлатилади. Унинг қопқоги (тувоғи) металл ёки ёғочдан ясалади. Археологик текширишлар қадимда Ўзбекистонда сопол, тош (мармар), бронза Қ.лар бўлганлигини кўрсатади. Мас, Катта Фарюна канали қазилганда мил. ав. 1-минг йилликнинг охирига мансуб бронза Қ. чиққан: Наманган вилояти ўлкашунослик музейида Ахсикатдан топилган, милоднинг 6—7-а. ларига оид сопол қ. сақланмоқда.
Қ.нинг шакли ва ўлчамига қараб, дошқозон, ош Қ, кир Қ. каби турлари бор. Кичикроғи декча деб аталади; 2) ёқилғи (кўмир, газ ва б.) ёқиб сув буғи ёки иссиқ сув олинадиган қурилма. Иссиқлик электр ст-яларнинг буғ турбинасини буғ билан таъминлаш, бино ва иншоотларни иситиш, шамоллатиш, иссиқ сув билан таъминлаш тизимларида фойдаланилади. Турар жой ва жамоат биноларини иситишда чўяндан ишланган, қаттиқ ёқилғи ёқиладиган секцияли сув иситиш Қларидан фойдаланилади. Буларда сув 115° дан юқори т-рагача қизийди. Уларнинг иссиқлик ажратиш қуввати 1,5 Г кал/ соат (1 Г кал/соат = 1,163 МВт), босими эса 0,4 МН/м2 (4 кгк/см2) гача. Бундай Қ.ларнинг ўчоқ аппаратларини ўзгартириб, қаттиқ ёқилгидан газсимон ёқилғи ёқишга ўтказиш мумкин (қ. Буғ қозони, Буғ турбинали электр станцияси).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.