Qutbiy ölkalar
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 412–413-b. — ziyouz.com
Qutbiy ölkalar QUTBIY ÖLKALAR, qutb ölkalari — Yer şarining Şim. va Jan. qutblari atrofidagi qattiq tabiatli sovuq ölkalar. Eng iliq oyning örtaça t-rasi 5° bölgan izotermalar ötgan joylar Q.ö. çegarasi hisoblanadi. Yillik radiatsiya balansi 1 sm2 ga 1 kkal. Yil davomida arktika va antarktika havosi hukmron. Quyoş nurining kam tuşganligidan iqlim sovuq. Qiş oylarida örtaça t-ra şimoliy Q.ö.da —40° gaça, janubiy Q.ö.da —60°, —70° ga yetadi, yoz oylarida şim.da 0—5° va jan.da —20°, —30°. Yer şarining sovuqlik qutbi ham şu ölkada — Şarqiy Antarktidada bölib, havo t-rasi —89,2° kuzatilgan. Yoğin kam, asosan, qor yoğadi. Yillik yoğin şimoliy Q.ö.da 150—400 mm, jan.da 100—200 mm. Yer yuzasining katta qismi muz bilan qoplangan. Qor va muzdan holi joylarda ham tuproq qatlami deyarli yöq. Ösimliklardan yösin va toşlarga yopişgan lişaynik uçraydi. Dengiz hayvonlaridan morj, tyulen, baliqlar, qisqiçbaqa bor. Yozda «quşlar bozori» böladi. Yirik hayvonlardan oq ayiq, qutb tulkisi, Antarktidada pingvin bor (yana q. Geografik qutblar).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚУТБИЙ ЎЛКАЛАР, қутб ўлкалари — Ер шарининг Шим. ва Жан. қутблари атрофидаги қаттиқ табиатли совуқ ўлкалар. Энг илиқ ойнинг ўртача т-раси 5° бўлган изотермалар ўтган жойлар Қ.ў. чегараси ҳисобланади. Йиллик радиация баланси 1 см2 га 1 ккал. Йил давомида арктика ва антарктика ҳавоси ҳукмрон. Қуёш нурининг кам тушганлигидан иқлим совуқ. Қиш ойларида ўртача т-ра шимолий Қ.ў.да —40° гача, жанубий Қ.ў.да —60°, —70° га етади, ёз ойларида шим.да 0—5° ва жан.да —20°, —30°. Ер шарининг совуқлик қутби ҳам шу ўлкада — Шарқий Антарктидада бўлиб, ҳаво т-раси —89,2° кузатилган. Ёғин кам, асосан, қор ёғади. Йиллик ёғин шимолий Қ.ў.да 150—400 мм, жан.да 100—200 мм. Ер юзасининг катта қисми муз билан қопланган. Қор ва муздан ҳоли жойларда ҳам тупроқ қатлами деярли йўқ. Ўсимликлардан йўсин ва тошларга ёпишган лишайник учрайди. Денгиз ҳайвонларидан морж, тюлень, балиқлар, қисқичбақа бор. Ёзда «қушлар бозори» бўлади. Йирик ҳайвонлардан оқ айиқ, қутб тулкиси, Антарктидада пингвин бор (яна қ. Географик қутблар).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.