Quyoş soati
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 354-b. — ziyouz.com
Quyoş soati - Quyoş böyiça vaqtni aniqpaydigan asbob. Q.s markaziga joyning geografik kengligiga teng burçak ostida sterjen (plastina) va siferblat örnatilgan taxtaçadan ibo-rat. Q.s. sterjen (öqi) olam öqiga parallel qilib örnatiladi. Siferblat tekisligining örnatilişiga qarab, Q.s ekvatorial, gorizontal va verti-kal turlarga bölinadi. Ekvatorial Q.s.da siferblat tekisligi osmon ekvatoriga, gorizontal Q.s. gori-zont tekisligiga parallel qilib örnatiladi. Vertikal Q.s. esaturli imo-ratlarning tik devorlariga örnatiladi. Ekvatorial Q.s.da siferblat teng bölaklarga, gorizontal va vertikal Q.s.da esa maxsus formula yordamida hisoblab topilgan, teng bölmagan bölaklarga bölinadi.
Oftobli kunda oçiqjoyda Q.s sterjenining soyasi siferblatga tuşadi va haqiqiy quyoş vaqtini körsatadi (yana q. Soat).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҚУЁШ СОАТИ - Қуёш бўйича вақтни аниқпайдиган асбоб. Қ.с марказига жойнинг географик кенглигига тенг бурчак остида стержень (пластина) ва циферблат ўрнатилган тахтачадан ибо-рат. Қ.с. стержень (ўқи) олам ўқига параллел қилиб ўрнатилади. Циферблат текислигининг ўрнатилишига қараб, Қ.с экваториал, горизонтал ва верти-кал турларга бўлинади. Экваториал Қ.с.да циферблат текислиги осмон экваторига, горизонтал Қ.с. гори-зонт текислигига параллел қилиб ўрнатилади. Вертикал Қ.с. эсатурли имо-ратларнинг тик деворларига ўрнатилади. Экваториал Қ.с.да циферблат тенг бўлакларга, горизонтал ва вертикал Қ.с.да эса махсус формула ёрдамида ҳисоблаб топилган, тенг бўлмаган бўлакларга бўлинади.
Офтобли кунда очиқжойда Қ.с стерженининг сояси циферблатга тушади ва ҳақиқий қуёш вақтини кўрсатади (яна қ. Соат).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.