Radiatsion himoya

Radiatsion himoya RADIATSION HIMOYA, radiatsion xavfsizlik — radioaktiv moddalar va b. ionlovçi nurlaniş manbalari b-n işlaganda xavfsizlikni ta'minlovçi tadbirlar majmui. Radiobiologiya, yadro fizikasi, kosmik biologiya, kosmik tibbiyot va b. fanlar yutuqlariga asoslanadi. R.h.ning asosiy maqsadi — biosferaning radioaktiv moddalar b-n ifloslanişiga yöl qöymaslik, odam va hayvonlar organizmini (Mas, kosmos şaroitida) zararli nurlanişlardan asraş va h.k. Zararli nurlanişlarning organizmga biologik ta'siri haqidagi ma'lumotlar R.h. yoki radiatsion xavfsizlik meyorlarini işlab çiqiş uçun asos böladi (q. Dozimetriya). Radioaktiv moddalar b-n işlaganda yoki ulardan foydalanişda xavfsiz şaroitlarni ta'minlaş, avvalo, xodimlarni xavfli nurlanişlar manbai (yadro reaktorlari, gammadefektoskoplar, radioizotop termoelektr generator va b.) ta'siridan işonçli himoya qilişdan iborat. Bunga qurilmalarni ekranlaş (tösiş), iş xonasiga kiriş uçun labirint (aylanma) yöllar hosil qiliş, bu manbalar b-n işlaş vaqtini çeklab qöyiş, radioaktiv çiqindilarni öz vaqtida olib ketiş va ularga tegişli işlov beriş, yakka (individual) himoya vositalaridan foydalaniş va b. tadbirlar orqali erişiladi.

R.h.ni meyoriy jihatdan ta'minlaş uçun R.h. böyiça xalqaro komissiya materiallari asosida radiatsion xavfsizlik meyorlari işlab çiqilgan (1976). Bu hujjatda R.Hning asosiy tamoyillari belgilab qöyilgan. Bu meyorlarda radioktiv nurlar b-n nurlanişning çegarasi yöl qöyiladigan qiymatlari va nazorat darajalari, nurlaniş dozalari çegaralari, turli nurlanişlarning sifat koeffitsiyentlari belgilab qöyilgan. Bu meyorlar radioaktiv moddalar b-n işlovçi barça şaxslar uçun majburiy hisoblanadi. Agar R.hga doir çegaraviy meyorlar buzilganligi aniqlansa, «Radioaktiv moddalar va b. ionlovçi nurlanişlar b-n işlaşdagi asosiy sanitariya qoidalari»ga muvofiq çoralar köriladi.