Radioaktiv elementlar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 18-b. — ziyouz.com
Radioaktiv elementlar - barça izotoplari radioaktiv bölgan kimyoviy elementlar. Tabiatda uçraydigan, tartib rakami 83 (vismut)dan katta bölgan barça elementlar radioaktiv. Ularni ketmaket yuz beradigan radioaktiv özgarişlar zanjirlarining alohida halqalari sifatida tasavvur qiliş mumkin. Bir zanjir tarkibiga kiruvçi elementlar radioaktiv oila yoki radioaktiv qator hosil qiladi (q. Radioaktiv qatorlar). Tartib raqami 83 dan kiçik bölgan R.e. ham bor. Ular texnetsiy 43Te va prometiy 61Pm. Davriy sistemada joylaşgan urandan keyingi elementlar sun'iy usulda olingan transuran elementlardir.
Tabiiy R.e.dan fakat uran (tartib raqami 92) va toriy (90) elementi izotoplarining yarim yemiriliş davri Yerning yoşiga yaqin. 238U(T,,2=4,51 mlrd. y.), 235U(713 mln.y.), 232Th(14,l mlrd. y.). Şuning uçun barça tabiiy R.e. içida faqat uran b-n toriy birlamçi R.e. hisoblanadi. Qolgan barça R.e. uzoq mavjud böluvçi izotoplarning parçalanişidan hosil böladi va ular ikkilamçi R.e. hisoblanadi.
Turğun izotoplaridan taşqari uzoq mavjud böluvçi tabiiy radioaktiv izotoplari bölgan 16 ta element ham mavjud (40K, 50V, 87Rb, ll5In, l38La, l42Ce, l44Nb, l47Sm, 152Gd, l76Lu, l74Hf, l80Ta, l80W, l87Re, «°Pt, l92Pt). Yadro energiyasi olişda uran va plutoniy amaliy ahamiyatga ega.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РАДИОАКТИВ ЭЛЕМЕНТЛАР - барча изотоплари радиоактив бўлган кимёвий элементлар. Табиатда учрайдиган, тартиб раками 83 (висмут)дан катта бўлган барча элементлар радиоактив. Уларни кетмакет юз берадиган радиоактив ўзгаришлар занжирларининг алоҳида ҳалқалари сифатида тасаввур қилиш мумкин. Бир занжир таркибига кирувчи элементлар радиоактив оила ёки радиоактив қатор ҳосил қилади (қ. Радиоактив қаторлар). Тартиб рақами 83 дан кичик бўлган Р.э. ҳам бор. Улар технеций 43Те ва прометий 61Pm. Даврий системада жойлашган урандан кейинги элементлар сунъий усулда олинган трансуран элементлардир.
Табиий Р.э.дан факат уран (тартиб рақами 92) ва торий (90) элементи изотопларининг ярим емирилиш даври Ернинг ёшига яқин. 238U(T,,2=4,51 млрд. й.), 235U(713 млн.й.), 232Th(14,l млрд. й.). Шунинг учун барча табиий Р.э. ичида фақат уран б-н торий бирламчи Р.э. ҳисобланади. Қолган барча Р.э. узоқ мавжуд бўлувчи изотопларнинг парчаланишидан ҳосил бўлади ва улар иккиламчи Р.э. ҳисобланади.
Турғун изотопларидан ташқари узоқ мавжуд бўлувчи табиий радиоактив изотоплари бўлган 16 та элемент ҳам мавжуд (40К, 50V, 87Rb, ll5In, l38La, l42Ce, l44Nb, l47Sm, 152Gd, l76Lu, l74Hf, l80Ta, l80W, l87Re, «°Pt, l92Pt). Ядро энергияси олишда уран ва плутоний амалий аҳамиятга эга.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.