Raqamlar

Raqamlar —sonlar ifodalanadigan şartli belgilar. Qadimda sonlar sözlar orqali ifodalangan. Xalqlarning ijtimoiyxöjalik hayoti rivojlanişi b-n mukammalroq belgilarga va hisoblaş tizimlariga ehtiyoj tuğildi.

Eng qadimgi R. bobilliklar va misrliklarga mansub. Misr iyeroglif R.ida (mil. av. 3000 —2500 y.) sonlarni ifodalaş uçun maxsus rasmbelgilar, keyinroq iyeratik va demotik yozuvlari paydo böldi. Bobil raqamlari (mil. av. 2000 yil boşi), asosan, 1, 10, 60 va 100 ni bildiruvçi mixxat belgilari bölib, boşqa barça R. şular asosida ifodalangan. Misr iyeratik yozuvidan Yaqin va Örta Şarkdagi barça yozuvlar hamda YunonIoniya yozuvi, şu b-n birga alifboga asoslangan R. kelib çikdi. Bosma yunon alifbosi slavyankirill va qarfiy R.ga asos soldi. Hozirgi R.ning timsollari ' (nol b-n birgalikda) Hindistonda 5-a.ga yaqin yuzaga kelgan. Bungaça Hindistonda kharoşti R.i va u b-n deyarli bir vaqtda brahmi R.i bölgan. Brahmi R.idan hind gvalior R. i kelib çikdi. Gvalior R. i. esa arab R.iga asos bölgan. Arab R. i. şarqiy va ğarbiy (ğubor) R.idan iborat. Şarqiy arab R.i Misr va undan Şarkdagi arab mamlakatlari, Eron qamda Afğonistonda, ğarbiy arab R.i (gubor) esa Misrdan ğarbdagi mamlakatlarida qöllaniladi. Yevropada 9-a.dan boşlab ğubor R.i tarqaddi va tezda ommalaşdi. Şarq mamlakatlari da esa ğubor R.i 19-a. gaça ham keng tarqalmadi (yana q. Arab raqamlari).

Ad.: Yuşkeviç A. P., Istoriya matematiki v sredniye veka, M., 1961.