Reaktor
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 112–113-b. — ziyouz.com
Reaktor (re... va lot. actor — harakatga keltiruvçi) — 1) elektr R. — qisqa tutaşuv tokini çeklaş va tarmoqda qisqa tutaşuv sodir bölganda taqsimlaş qurilmalari şinalarida yetarliça kuçlanişni tutib turuvçi yuqori voltli elektr apparati. Induktivlik ğaltagiga öxşaş yasaladi. Elektr uzatuvçi liniyaning siğim ötkazuvçanligini kompensatsiyalaydigan şuntlovçi R., qisqa tutaşiş tokini çeklaydigan tok çeklovçi R., yerga ulaş siğim toklarini kompensatsiyalaydigan, yerga ulanadigan, yey söndiruvçi R. larga bölinadi; 2) kimyoviy R. — kimyoviy reaksiyalar ötkaziladigan apparat. Alomatlariga köra, gomogen tizimlar va geterogen tizimlarda ötkaziladigan reaksiyalar uçun past, örtaça va yuqori bosimli xillarga bölinadi. Sanoatda kolonka, kamera, avtoklav va b. nomlar b-n ataladi; 3) biologik R. (fermentyor) — mikroorganizmlarni ozuqa muhitida va xoli şaroitda köpaytirib turli biologik mahsulotlar olişga möljallangan apparat. Davriy va uzluksiz östiriş, aerob (aeratsiya uçun havo berib turiladigan) va anaerob östiriş xillariga bölinadi; 4) yadro R.i — boşkariladigan zanjir reaksiyasi — atom yadrolarining parçalaniş reaksiyasi sodir böladigan qurilma. Birinçi yadro R. AQŞ da (1942), keyin SSSRda (1946) işga tuşirilgan (yana q. Atom reaktori).
Q.: Atom reaktori
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РЕАКТОР (ре... ва лот. actor — ҳаракатга келтирувчи) — 1) электр Р. — қисқа туташув токини чеклаш ва тармоқда қисқа туташув содир бўлганда тақсимлаш қурилмалари шиналарида етарлича кучланишни тутиб турувчи юқори вольтли электр аппарати. Индуктивлик ғалтагига ўхшаш ясалади. Электр узатувчи линиянинг сиғим ўтказувчанлигини компенсациялайдиган шунтловчи Р., қисқа туташиш токини чеклайдиган ток чекловчи Р., ерга улаш сиғим токларини компенсациялайдиган, ерга уланадиган, ей сўндирувчи Р. ларга бўлинади; 2) кимёвий Р. — кимёвий реакциялар ўтказиладиган аппарат. Аломатларига кўра, гомоген тизимлар ва гетероген тизимларда ўтказиладиган реакциялар учун паст, ўртача ва юқори босимли хилларга бўлинади. Саноатда колонка, камера, автоклав ва б. номлар б-н аталади; 3) биологик Р. (ферментёр) — микроорганизмларни озуқа муҳитида ва холи шароитда кўпайтириб турли биологик маҳсулотлар олишга мўлжалланган аппарат. Даврий ва узлуксиз ўстириш, аэроб (аэрация учун ҳаво бериб туриладиган) ва анаэроб ўстириш хилларига бўлинади; 4) ядро Р.и — бошкариладиган занжир реакцияси — атом ядроларининг парчаланиш реакцияси содир бўладиган қурилма. Биринчи ядро Р. АҚШ да (1942), кейин СССРда (1946) ишга туширилган (яна қ. Атом реактори).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.