Reklama
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 145–146-b. — ziyouz.com
Reklama (lot. reklamo — qiçqirmoq) — tovarlarning sifati, ularni sotib olişdan köriladigan naf haqidagi axborot; bevosita yoki bilvosita foyda (daromad) oliş maqsadida yuridik va jismoniy şaxslar yoki mahsulot töğrisida tarqatiladigan maxsus axborot. R. marketingnnng tarkibiy qismi hisoblanib, talab va iste'molçilar didining şakllanişiga ta'sir körsatadi. R. korxona imijini yaratiş (uzoq davrli ta'sir körsatiş), joriy sotiş hajmini köpaytiriş (qisqa davrli ta'sir körsatiş), xaridorlarga nima sotib olişni va uni nima uçun sotib oliş zarurligini hal qilişda yordamlaşiş va b. maqsadlarda olib boriladi. R.ning asosiy vazifasi — xaridorni qiziqtiriş, mijoz xaridorlarni yöqotmaslik va ularni kengaytirişga qaratiladi.
R.ning paydo böliş tarixi juda qadimiy, Yunoniston va Qadimgi Rimda oğzaki va yozma R., hatto tovar belgisi qöyib tamğalaş yöli b-n tovarlar R. qilinganligi haqida ma'lumotlar bor. Hoz. şakldagi R. ilk marta AQŞda paydo bölgan. Bu yerda 19-a.ning 2-yarmida birinçi R. agentliklari faoliyat körsatgan va R. katta daromad keltira boşlagan. Dastlab yozma R. xaridorlarni magazin va unda sotiladigan tovarlardan xabardor qiliş vazifasini bajargan. B u iş taxtalavha yoziş va vitrinalar taşkil etiş orqali amalga oşirilgan. Keyinçalik R. potensial xaridorga naşrlar orqali murojaat şakliga aylandi — afişalar, kitoblar, jurnallar, gazetalarda axborotreklama e'lonlari paydo böldi. R. işiga ommaviy axborot vositalari (matbuot, radio, televideniye, kino) jalb etildi.
R. bir neça vazifani bajaradi: 1) tovarlar va xizmatlar iste'molçilarini xabardor qiliş, ma'lumot beriş vazifasi — R. e'lonlarida tovar va xizmatlarning sifati, işonçliligi, ularni qöllaş sohalari, işlab çiqaruvçilari va sotib oliş yöllari haqida ma'lumot beriladi; 2) işontiruvçi P. — mavjud tovarga iste'molçi va xaridorlarlarning moyilligini oşirişga xizmat qiladi; 3)eslatuvçi R. — mavjud, ammo bir qadar unutilgan talabni, xaridorlarning özlari uçun ma'lum bölgan tovarlarga munosabatni kengaytirişda muhim örinda turadi.
Bunday R. davriy yangilanib turadigan va mavsumiy tovarlar uçun qöllaniladi.
Har bir firma öz R. faoliyatini R. agentlarini yollaş yoki R. xizmatini tuziş yoki maxsus reklama agentliklari xizmatlaridan foydalaniş asosida amalga oşiradi. R.ning samaradorligi köp jihatdan talabni örganişni taşkil qilişga boğliq bölib, xaridorlar doirasini aniqlaş va ularga ta'sir ötkaziş usullariga yordam beradi. Hoz. davrda R. matbuot, radio, televideniye orqali olib boriladi, maxsus R. filmlari namoyiş etiladi. R.qiliş maqsadida plakat, buklet, tovar kataloglari kurkam qilib çiqariladi va tarqatiladi.
Bozor iqtisodiyoti şaroitida R. xizmatlarining ahamiyati kuçayib, muomala xarajatida R. xarajatlarining xissasi ortib boradi, R. tadbirkorlikning alohida bir tarmoğiga aylanadi va R. maxsus qoidalar va qonunlarga muvofiq taşkil etiladi. Qonuniylik, aniqgsik, işonçlilik, R.dan foydalanuvçiga zarar, şuningdek, ma'naviy zarar yetkazmaydigan şakllar va vositalardan foydalaniş R.ga doir asosiy talablardir. Özbekistonda R. tayyorlaş va tarkatiş b-n boğliq munosabatlar Özbekiston Respublikasining «Reklama töğrisida» (1998 y. 25 dek.) qonuni va Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining karorlari b-n tartibga solinadi. Uşbu konunga köra, iste'molçilarni çalğitadigan yolgon yoki noaniq ma'lumotlarni R. vositasida tarqatiş, şuningdek, ayrim tovarlar yoki faoliyat sohalarini R. qiliş qonun yöli b-n taqiqlanadi (yana q. Marketing).
Ad.: Abdullayeva Ş., Nosirov P ., Marketing — bozor iqtisodiyoti asosi, T., 1994.
Qodirjon Yusupov, Barno Rahimova.
Q.: Marketing
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РЕКЛАМА (лот. reklamo — қичқирмоқ) — товарларнинг сифати, уларни сотиб олишдан кўриладиган наф ҳақидаги ахборот; бевосита ёки билвосита фойда (даромад) олиш мақсадида юридик ва жисмоний шахслар ёки маҳсулот тўғрисида тарқатиладиган махсус ахборот. Р. маркетингнннг таркибий қисми ҳисобланиб, талаб ва истеъмолчилар дидининг шаклланишига таъсир кўрсатади. Р. корхона имижини яратиш (узоқ даврли таъсир кўрсатиш), жорий сотиш ҳажмини кўпайтириш (қисқа даврли таъсир кўрсатиш), харидорларга нима сотиб олишни ва уни нима учун сотиб олиш зарурлигини ҳал қилишда ёрдамлашиш ва б. мақсадларда олиб борилади. Р.нинг асосий вазифаси — харидорни қизиқтириш, мижоз харидорларни йўқотмаслик ва уларни кенгайтиришга қаратилади.
Р.нинг пайдо бўлиш тарихи жуда қадимий, Юнонистон ва Қадимги Римда оғзаки ва ёзма Р., ҳатто товар белгиси қўйиб тамғалаш йўли б-н товарлар Р. қилинганлиги ҳақида маълумотлар бор. Ҳоз. шаклдаги Р. илк марта АҚШда пайдо бўлган. Бу ерда 19-а.нинг 2-ярмида биринчи Р. агентликлари фаолият кўрсатган ва Р. катта даромад келтира бошлаган. Дастлаб ёзма Р. харидорларни магазин ва унда сотиладиган товарлардан хабардор қилиш вазифасини бажарган. Б у иш тахталавҳа ёзиш ва витриналар ташкил этиш орқали амалга оширилган. Кейинчалик Р. потенциал харидорга нашрлар орқали мурожаат шаклига айланди — афишалар, китоблар, журналлар, газеталарда ахборотреклама эълонлари пайдо бўлди. Р. ишига оммавий ахборот воситалари (матбуот, радио, телевидение, кино) жалб этилди.
Р. бир неча вазифани бажаради: 1) товарлар ва хизматлар истеъмолчиларини хабардор қилиш, маълумот бериш вазифаси — Р. эълонларида товар ва хизматларнинг сифати, ишончлилиги, уларни қўллаш соҳалари, ишлаб чиқарувчилари ва сотиб олиш йўллари ҳақида маълумот берилади; 2) ишонтирувчи P. — мавжуд товарга истеъмолчи ва харидорларларнинг мойиллигини оширишга хизмат қилади; 3)эслатувчи Р. — мавжуд, аммо бир қадар унутилган талабни, харидорларнинг ўзлари учун маълум бўлган товарларга муносабатни кенгайтиришда муҳим ўринда туради.
Бундай Р. даврий янгиланиб турадиган ва мавсумий товарлар учун қўлланилади.
Ҳар бир фирма ўз Р. фаолиятини Р. агентларини ёллаш ёки Р. хизматини тузиш ёки махсус реклама агентликлари хизматларидан фойдаланиш асосида амалга оширади. Р.нинг самарадорлиги кўп жиҳатдан талабни ўрганишни ташкил қилишга боғлиқ бўлиб, харидорлар доирасини аниқлаш ва уларга таъсир ўтказиш усулларига ёрдам беради. Ҳоз. даврда Р. матбуот, радио, телевидение орқали олиб борилади, махсус Р. фильмлари намойиш этилади. Р.қилиш мақсадида плакат, буклет, товар каталоглари куркам қилиб чиқарилади ва тарқатилади.
Бозор иқтисодиёти шароитида Р. хизматларининг аҳамияти кучайиб, муомала харажатида Р. харажатларининг хиссаси ортиб боради, Р. тадбиркорликнинг алоҳида бир тармоғига айланади ва Р. махсус қоидалар ва қонунларга мувофиқ ташкил этилади. Қонунийлик, аниқгсик, ишончлилик, Р.дан фойдаланувчига зарар, шунингдек, маънавий зарар етказмайдиган шакллар ва воситалардан фойдаланиш Р.га доир асосий талаблардир. Ўзбекистонда Р. тайёрлаш ва таркатиш б-н боғлиқ муносабатлар Ўзбекистон Республикасининг «Реклама тўғрисида» (1998 й. 25 дек.) қонуни ва Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг карорлари б-н тартибга солинади. Ушбу конунга кўра, истеъмолчиларни чалғитадиган ёлгон ёки ноаниқ маълумотларни Р. воситасида тарқатиш, шунингдек, айрим товарлар ёки фаолият соҳаларини Р. қилиш қонун йўли б-н тақиқланади (яна қ. Маркетинг).
Ад.: Абдуллаева Ш., Носиров П ., Маркетинг — бозор иқтисодиёти асоси, Т., 1994.
Қодиржон Юсупов, Барно Раҳимова.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.