Rentabellik
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 156–157-b. — ziyouz.com
Rentabellik (nem. rentabel — daromadli, foydali) — korxona yoki tadbirkorlikning daromaddorligi, samaradorligi; mikroiqtisodiy miqyosdagi iqtisodiy faoliyatning samaradorligi. R. korxona yoki tadbirkorlik faoliyatining moliyaviy natijalarini baholaşda qöllaniladigan asosiy körsatkiç. R. foyda olib işlaşning kiyosiy, ya'ni sarf-xarajatlarga nisbatan aniqlanadigan körsatkiçi bölib foizlarda ifodalanadi. Uzoq muddatli va joriy xarajatlar (maşinauskuna, binolar, inşootlar, xom aşyo, yoqilği, materiallar, butlovçi qismlar, iş kuçi va b. sotib oliş) mazmunan har xil bölganidan ular qanday natija berganligini biliş uçun R.ning 4 ta asosiy körsatkiçlari qöllaniladi.
Bozor iqtisodiyoti şaroitlarida iqtisodiy ösişning intensiv omillarini kuçaytiriş asosida R.ni oşirişga, foydani maksimumlaştirişga zarur şartşaroitlar yaratiladi. Bozor talab qilgan xaridorgir tovarlarni işlab çikariş, i.ç.ni modernizatsiyalaş, xom aşyo va materiallar sarfini qisqartiriş, resurslarni tejabtergab işlatiş asosida joriy xarajatlarni kamaytiriş, mehnat unumdorligini muttasil oşirib boriş, kapital tarkibini şakllantiriş (aylanma kapital), mexnat motivatsiyasini kuçaytiriş (işçixizmatçilar mehnatini rağbatlantiriş mehnat unumdorligini oşirişga, tejamkorlikni ta'minlaşga intilişni paydo etadi) R.ni östirişning asosiy omillaridir. Bu omillarni qöllaş korxona darajasida boşkarib boriladi. Şu maqsadda R. monitoringa yuritiladi.
Ahmadjon Ölmasov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РЕНТАБЕЛЛИК (нем. rentabel — даромадли, фойдали) — корхона ёки тадбиркорликнинг даромаддорлиги, самарадорлиги; микроиқтисодий миқёсдаги иқтисодий фаолиятнинг самарадорлиги. Р. корхона ёки тадбиркорлик фаолиятининг молиявий натижаларини баҳолашда қўлланиладиган асосий кўрсаткич. Р. фойда олиб ишлашнинг киёсий, яъни сарф-харажатларга нисбатан аниқланадиган кўрсаткичи бўлиб фоизларда ифодаланади. Узоқ муддатли ва жорий харажатлар (машинаускуна, бинолар, иншоотлар, хом ашё, ёқилғи, материаллар, бутловчи қисмлар, иш кучи ва б. сотиб олиш) мазмунан ҳар хил бўлганидан улар қандай натижа берганлигини билиш учун Р.нинг 4 та асосий кўрсаткичлари қўлланилади.
Бозор иқтисодиёти шароитларида иқтисодий ўсишнинг интенсив омилларини кучайтириш асосида Р.ни оширишга, фойдани максимумлаштиришга зарур шартшароитлар яратилади. Бозор талаб қилган харидоргир товарларни ишлаб чикариш, и.ч.ни модернизациялаш, хом ашё ва материаллар сарфини қисқартириш, ресурсларни тежабтергаб ишлатиш асосида жорий харажатларни камайтириш, меҳнат унумдорлигини муттасил ошириб бориш, капитал таркибини шакллантириш (айланма капитал), мехнат мотивациясини кучайтириш (ишчихизматчилар меҳнатини рағбатлантириш меҳнат унумдорлигини оширишга, тежамкорликни таъминлашга интилишни пайдо этади) Р.ни ўстиришнинг асосий омилларидир. Бу омилларни қўллаш корхона даражасида бошкариб борилади. Шу мақсадда Р. мониторинга юритилади.
Аҳмаджон Ўлмасов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.