Romitan
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 243–244-b. — ziyouz.com
Romitan — Buxoro viloyati Romitan tumaniyaagi şahar (1981 y.dan), tumanning ma'muriy markazi. Yaqin t.y. stansiyasi—Kogon (30 km). Viloyat markazi (Buxoro)dan 17 km. Aholisi 15 ming kişi (2003), asosan, özbeklar, şuningdek, tojik, qozoq, tatar, rus va b. ham yaşaydi. R. Özbekistonning qad. şaharlaridan biri. R. nomi mahalliy rivoyatga köra, «Romitan» — «Tan oromi» dan deyiladi. «R.» atamasi turkiy mitan uruği nomidan kelib çikdan degan taxminlar ham mavjud.
Narşaxiy yozişiça, R. katta bir köhandizga ega va mustahkam bir qişloq bölib, Buxorodan qadimiyroqdir. Ba'zi manbalarda bu qişloqni Buxoro deb ataganlar. R.da qadimda hukmdorlar turar joylari bölgan. Buxoro ş. vujudga kelgandan söng ular R.da faqatgina qiş faslida yaşaganlar.
Arab sarkardasi Ubaydulloh ibn Ziyod qöşini 674 y.da R.ga bosqin uyuştirgan. Buxoroliklarning arab qöşini b-n bölgan hal qiluvçi jangi R. yaqinida Vardonze hududida bölib ötgan. Tabariyning yozişiça, 707 y.da Kutayba R.ni bosib olgan. Xuroson voliysi Abu Muslim Buxoroga har gal kelganida öz qarorgohini R.da joylaştirgan. Arab geograf va sayyoxdari 10-a.da Buxoro vohasidagi 30 ga yaqin şaharlar qatorida R. nomini ham tilga olişgan.
Mahmud ibn Banuwmx: «Bahr alasror» (17-a.) asarida yozişiça, R. Buxoro viloyatidagi 10 ta tumanning biri, örta asrlarda «Samjon» (R. tumanining 2nomi) deb atalgan.
R. Toşkent—Samarqand—Urganç, Toşkent—Nukus avtomagistral yöli yoqasida joylaşgan. Aholisi va xöjaliklari Amu — Buxoro maşina kanalidan suv oladi. Şaharda ğişt va paxta tozalaş zdlari, töquvçilik fkasi, bosmaxona, dehqon bozori, novvoyxona, mehmonxona, aloqa bölimi, bank, madaniy savdo va maişiy xizmat körsatiş şoxobçalari bor. Umumiy ta'lim maktablari, q.x. kasbhunar kolleji, madaniyat saroyi, kutubxona, stadion, «Ğalaba» madaniyat va istirohat boği, kasalxona va dorixonalar mavjud. «Noma'lum askar» yodgorligi qurilgan.
R.da me'moriy yodgorliklardan Mulla Mir Hakim xonaqosi, Xoja Ali Romitaniy (Xojai Azizon) va Xoja Muhammad Boboyi Samosiy maqbaralari (13—14-a. lar), Zarafşon daryosi ustida qurilgan Çoriqulboy köprigi saqlangan. Hazrati Xoja Ubbon va Xoja Za'faron qadamjo (ziyoratgoh)lari bor.
Ad.: Narşaxiy, Buxoro tarixi, T., 1966; Istoriya atTabari, T., 1987; Maxmud ibn Vali More tayn, T., 1977; Naselyonniye punkti Buxarskogo emirata, T.,2001.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РОМИТАН — Бухоро вилояти Ромитан туманияаги шаҳар (1981 й.дан), туманнинг маъмурий маркази. Яқин т.й. станцияси—Когон (30 км). Вилоят маркази (Бухоро)дан 17 км. Аҳолиси 15 минг киши (2003), асосан, ўзбеклар, шунингдек, тожик, қозоқ, татар, рус ва б. ҳам яшайди. Р. Ўзбекистоннинг қад. шаҳарларидан бири. Р. номи маҳаллий ривоятга кўра, «Ромитан» — «Тан ороми» дан дейилади. «Р.» атамаси туркий митан уруғи номидан келиб чикдан деган тахминлар ҳам мавжуд.
Наршахий ёзишича, Р. катта бир кўҳандизга эга ва мустаҳкам бир қишлоқ бўлиб, Бухородан қадимийроқдир. Баъзи манбаларда бу қишлоқни Бухоро деб атаганлар. Р.да қадимда ҳукмдорлар турар жойлари бўлган. Бухоро ш. вужудга келгандан сўнг улар Р.да фақатгина қиш фаслида яшаганлар.
Араб саркардаси Убайдуллоҳ ибн Зиёд қўшини 674 й.да Р.га босқин уюштирган. Бухороликларнинг араб қўшини б-н бўлган ҳал қилувчи жанги Р. яқинида Вардонзе ҳудудида бўлиб ўтган. Табарийнинг ёзишича, 707 й.да Кутайба Р.ни босиб олган. Хуросон волийси Абу Муслим Бухорога ҳар гал келганида ўз қароргоҳини Р.да жойлаштирган. Араб географ ва сайёхдари 10-а.да Бухоро воҳасидаги 30 га яқин шаҳарлар қаторида Р. номини ҳам тилга олишган.
Маҳмуд ибн Banuwmx: «Баҳр аласрор» (17-а.) асарида ёзишича, Р. Бухоро вилоятидаги 10 та туманнинг бири, ўрта асрларда «Самжон» (Р. туманининг 2номи) деб аталган.
Р. Тошкент—Самарқанд—Урганч, Тошкент—Нукус автомагистраль йўли ёқасида жойлашган. Аҳолиси ва хўжаликлари Аму — Бухоро машина каналидан сув олади. Шаҳарда ғишт ва пахта тозалаш здлари, тўқувчилик фкаси, босмахона, деҳқон бозори, новвойхона, меҳмонхона, алоқа бўлими, банк, маданий савдо ва маиший хизмат кўрсатиш шохобчалари бор. Умумий таълим мактаблари, қ.х. касбҳунар коллежи, маданият саройи, кутубхона, стадион, «Ғалаба» маданият ва истироҳат боғи, касалхона ва дорихоналар мавжуд. «Номаълум аскар» ёдгорлиги қурилган.
Р.да меъморий ёдгорликлардан Мулла Мир Ҳаким хонақоси, Хожа Али Ромитаний (Хожаи Азизон) ва Хожа Муҳаммад Бобойи Самосий мақбаралари (13—14-а. лар), Зарафшон дарёси устида қурилган Чориқулбой кўприги сақланган. Ҳазрати Хожа Уббон ва Хожа Заъфарон қадамжо (зиёратгоҳ)лари бор.
Ад.: Наршахий, Бухоро тарихи, Т., 1966; История атТабари, Т., 1987; Махмуд ибн Вали Море тайн, Т., 1977; Населённые пункты Бухарского эмирата, Т.,2001.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.