Romitan tumani

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 244–245-b. — ziyouz.com

Romitan tumani — Buxoro viloyatidagi tuman. 1926 y. 29 sent.da taşkil etilgan. Buxoro viloyatining markazida joylaşgan.

Tuman hududi şim.şarkdan katta masofada Peşku, jan.şarkdan esa Vobkent, Buxoro tumanlari, jan,ğarbdan Jondor tumani, tumanning Amudaryo b-n Qizilravot bölagi Amudaryo orqali Turkmaniston, şim.ğarbdan Xorazm viloyati va Qoraqalpoğiston Respublikasi b-n çegaradoş. Mayd. 1,29 ming km2. Aholisi 105,5 ming kişi (2003). Tumanda 2 şahar (Romitan, Gazli), 7 qişloq fuqarolar yiğini (Boğiturkon, Döstlik, Romitan, Çilonğu, Şörça, Qizilravot, Qörğon) bor. Markazi — Romitan ş.

Tabiati. Tuman hududining relyefi, asosan, tekislikdan iborat. Şim.ğarbiy qismi Amudaryo b-n çegaradoş. Törtdan uç qismi Qizilqum çöli b-n band, şim. Kuljuqtov etaklaridan iborat. Janubi Zarafşon daryosining quyi etaklaridagi Buxoro vohasida joylaşgan. Çöl zonasida yassi tekisliklar bağrida alohida ifodalangan tepalar (Jagastepa — 226 m, Nortepa — 191 m) börtib turadi. Aksariyat maydonlar qumli, gipsli çöl yaylovzorlari b-n band. Jan.dan Zarafşon daryosining irmokdari oqadi. Tumanning asosiy suv manbai AmuBuxoro maşina kanalidir. Iklimi keskin kontinental. Yanv.ning örtaça trasi 0°, —1,5°, Qizilravot atrofida —3°, —4°, eng past t-ra —29°, iyulning örtaça trasi 28°— 31,3°, eng yuqori t-ra 45°. Vegetatsiya davri 200— 205 kungaça kuzatiladi. Yillik yoğin 100—130 mm. Tuproqlari, asosan, ötloqi, böz tuproqlar, çölqum, taqir böz tuproqlar, şörxok va şörtoblar uçraydi. Yovvoyi ösimliklardan boyaliç, kavrak, şöraşuvoq, yantoq, yer osti suvlari yaqin joylarda qamiş, qumloqlarda saksovul ösadi. Bahorda rang, qönğirboş, yaltirboş, lola va b. ösadi. Yovvoyi hayvonlardan taroq barmoqli qöşoyoq, ingiçka barmokli yumronqoziq, qöşoyoq, qumsiçqon, qum böğma iloni, çarx ilon, kaltakesaklar, çayon, qoraqurt va b. bor.

Aholisi, asosan, özbeklar (78,5%), şuningdek, qozoq, tojik, rus va b. millat vakillari ham yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2ga 81,8 kişi. Şaharliklar 21,1 ming kişi, qişloq aholisi 84,4 ming kişi.

Xöjaligi. Paxtaçilik, ğallaçilik, boğdorçilik yetakçilik qiladi. Çorvaçilikda qoramolçilik, qorakölçilik, parrandaçilik, tuyaçilik, baliqçilik yölga qöyilgan, pillaçilik ham rivojlangan. 858 fermer xöjaligi bor. 14 ta muqobil MTP, 1 MTP aksiyadorlik jamiyati fermer xöjaliklarga xizmat körsatadi. R.t.da 1667 kiçik va örta korxona bor.

Tumanda gaz sanoati (Gazli), paxta tozalaş zdi, hunarmandçilik tarmoqlari faoliyat körsatadi. Avtotransport asosiy örinda. Tuman jamoa va şaxsiy xöjaliklarida 51,4 ming qoramol, 96 ming qöy va eçki, 400 ga yaqin ot va tuya, 53,4 ming parranda boqiladi (2003).

R.t.ning umumiy yer maydoni qariyb 419 ming ga, şundan suğoriladigan yerlar mayd. 23,1 ming ga dan ziyod, ekin mayd. 20,5 ming ga dan ziyod, 12,7 ming ga maydonga paxta, 6,2 ming ga dan ziyod maydonga ğalla ekiladi, şuningdek, kartoşka, sabzavot va poliz ekinlari ham yetiştiriladi. 1300 ga maydonda mevazor va tokzor bor. Yaylovlar qariyb 254,9 ming ga maydonni egallaydi. 45 umumiy ta'lim maktabidan (26 mingdan ortiq öquvçi) 2 tasi iqtidorli bolalar internat maktabidir. 1 litsey, 3 kasbhunar kolleji (1300 öquvçi) bor. 41 kutubxona, madaniyat uyi faoliyat körsatmoqda. Tarix ölkaşunoslik muzeyi işlab turibdi. 335 örinli 4 kasalxona, 5 poliklinika, taşxis markazi, 3 qişloq vraçlik ambulatoriyasi, 25 qişloq vraçlik punkta va b. tibbiy muassasalarda 240 vraç, 1300 örta tibbiy xodim işlaydi (2003).

R.t. b-n qöşni tumanlar örtasida avtobuslar qatnaydi. 1934 y.dan «Romitannoma» tuman gaz. çiqadi (adadi 1600).

Ad.: Xal imov T., Qobilov I. Qadimiy va navqiron Romitan, T., 1997.

Qahramon Rajabov, Lola Muhammadjonova.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

РОМИТАН ТУМАНИ — Бухоро вилоятидаги туман. 1926 й. 29 сент.да ташкил этилган. Бухоро вилоятининг марказида жойлашган.

Туман ҳудуди шим.шаркдан катта масофада Пешку, жан.шаркдан эса Вобкент, Бухоро туманлари, жан,ғарбдан Жондор тумани, туманнинг Амударё б-н Қизилравот бўлаги Амударё орқали Туркманистон, шим.ғарбдан Хоразм вилояти ва Қорақалпоғистон Республикаси б-н чегарадош. Майд. 1,29 минг км2. Аҳолиси 105,5 минг киши (2003). Туманда 2 шаҳар (Ромитан, Газли), 7 қишлоқ фуқаролар йиғини (Боғитуркон, Дўстлик, Ромитан, Чилонғу, Шўрча, Қизилравот, Қўрғон) бор. Маркази — Ромитан ш.

Табиати. Туман ҳудудининг рельефи, асосан, текисликдан иборат. Шим.ғарбий қисми Амударё б-н чегарадош. Тўртдан уч қисми Қизилқум чўли б-н банд, шим. Кулжуқтов этакларидан иборат. Жануби Зарафшон дарёсининг қуйи этакларидаги Бухоро воҳасида жойлашган. Чўл зонасида ясси текисликлар бағрида алоҳида ифодаланган тепалар (Жагастепа — 226 м, Нортепа — 191 м) бўртиб туради. Аксарият майдонлар қумли, гипсли чўл яйловзорлари б-н банд. Жан.дан Зарафшон дарёсининг ирмокдари оқади. Туманнинг асосий сув манбаи АмуБухоро машина каналидир. Иклими кескин континентал. Янв.нинг ўртача траси 0°, —1,5°, Қизилравот атрофида —3°, —4°, энг паст т-ра —29°, июлнинг ўртача траси 28°— 31,3°, энг юқори т-ра 45°. Вегетация даври 200— 205 кунгача кузатилади. Йиллик ёғин 100—130 мм. Тупроқлари, асосан, ўтлоқи, бўз тупроқлар, чўлқум, тақир бўз тупроқлар, шўрхок ва шўртоблар учрайди. Ёввойи ўсимликлардан боялич, каврак, шўрашувоқ, янтоқ, ер ости сувлари яқин жойларда қамиш, қумлоқларда саксовул ўсади. Баҳорда ранг, қўнғирбош, ялтирбош, лола ва б. ўсади. Ёввойи ҳайвонлардан тароқ бармоқли қўшоёқ, ингичка бармокли юмронқозиқ, қўшоёқ, қумсичқон, қум бўғма илони, чарх илон, калтакесаклар, чаён, қорақурт ва б. бор.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар (78,5%), шунингдек, қозоқ, тожик, рус ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2га 81,8 киши. Шаҳарликлар 21,1 минг киши, қишлоқ аҳолиси 84,4 минг киши.

Хўжалиги. Пахтачилик, ғаллачилик, боғдорчилик етакчилик қилади. Чорвачиликда қорамолчилик, қоракўлчилик, паррандачилик, туячилик, балиқчилик йўлга қўйилган, пиллачилик ҳам ривожланган. 858 фермер хўжалиги бор. 14 та муқобил МТП, 1 МТП акциядорлик жамияти фермер хўжаликларга хизмат кўрсатади. Р.т.да 1667 кичик ва ўрта корхона бор.

Туманда газ саноати (Газли), пахта тозалаш зди, ҳунармандчилик тармоқлари фаолият кўрсатади. Автотранспорт асосий ўринда. Туман жамоа ва шахсий хўжаликларида 51,4 минг қорамол, 96 минг қўй ва эчки, 400 га яқин от ва туя, 53,4 минг парранда боқилади (2003).

Р.т.нинг умумий ер майдони қарийб 419 минг га, шундан суғориладиган ерлар майд. 23,1 минг га дан зиёд, экин майд. 20,5 минг га дан зиёд, 12,7 минг га майдонга пахта, 6,2 минг га дан зиёд майдонга ғалла экилади, шунингдек, картошка, сабзавот ва полиз экинлари ҳам етиштирилади. 1300 га майдонда мевазор ва токзор бор. Яйловлар қарийб 254,9 минг га майдонни эгаллайди. 45 умумий таълим мактабидан (26 мингдан ортиқ ўқувчи) 2 таси иқтидорли болалар интернат мактабидир. 1 лицей, 3 касбҳунар коллежи (1300 ўқувчи) бор. 41 кутубхона, маданият уйи фаолият кўрсатмоқда. Тарих ўлкашунослик музейи ишлаб турибди. 335 ўринли 4 касалхона, 5 поликлиника, ташхис маркази, 3 қишлоқ врачлик амбулаторияси, 25 қишлоқ врачлик пункта ва б. тиббий муассасаларда 240 врач, 1300 ўрта тиббий ходим ишлайди (2003).

Р.т. б-н қўшни туманлар ўртасида автобуслар қатнайди. 1934 й.дан «Ромитаннома» туман газ. чиқади (адади 1600).

Ад.: Хал имов Т., Қобилов И. Қадимий ва навқирон Ромитан, Т., 1997.

Қаҳрамон Ражабов, Лола Муҳаммаджонова.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.