Roxşanak
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 275-b. — ziyouz.com
Roxşanak (söğdça — yoğdu soçuvçi, yorqin) (yun. Roksana), Ravşanak (? — mil.av. 310) — turonzamin gözali, Baqtriya hokimi Oksiartning qizi, Aleksandr (Iskandar) ning suyukli xotini. Aleksandr Örta Osiyoni zabt etişi çoğida (mil. av. 329—327) köplab toğ qal'alarini qamal qilişiga töğri kelgan. Aleksandrning yurişi boşlaridayoq Oksiart xotini, farzandlarini Söğd qoyasiga yaşirgandi. Aleksandr qal'ani zabt etgaç, köp asirlar, jumladan, Oksiartning xotini, qizi R. va b. farzandlari uning qöliga tuşadi. Arrianning yozişiça, Aleksandr bir körişdayoq R.ka oşiq bölib qolgan va u özining asirasi bölişiga qaramay unga uylanişga axd kilgan. Aleksandrning askarlari R. Doro III ning xotinidan söng «Osiyoda eng gözal ayol» ekanligini aytganlar. Bu nikoh oqibatida Aleksandrning eng kuçli raqiblaridan biri, Söğdda katta obröga ega bölgan Oksiart «dadillanib» Aleksandr huzuriga kelgan, u qaynatasini izzatikrom b-n kutib olib, unga Baqtriya satrapligini topşirgan. R.ning takdiri ham quvonçli, ham ayançli bölgan. Plutarxning yozişiça, Aleksandr vafot etganda R. homilador edi, şu tufayli makedoniyaliklar unga izzatikrom kursatişgan. R. ulkan saltanat malikasi sifatida 10 yildan ortiqdavr surgan. R. kundoşi Statira (Doroning qizi)ni eridan raşk qilardi. U soxta xat yordamida Statirani huzuriga çaqirtirgan va u singlisi b-n kelganda har ikkisini qatl ettirgan, jasadlarini quduqqa taşlaşni, quduqni esa kömib yuborişni buyurgan. Bularni u Aleksandrning safdoşi Perdikka yordamida amalga oşirgan. Mil. av. 310 y. diadoxlar kuraşi davrida Diadox Kassandr buyruğiga köra, R. yoş öğli Aleksandr IV b-n birga qatl etilgan.
Faxriddin Hasanov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РОХШАНАК (сўғдча — ёғду сочувчи, ёрқин) (юн. Роксана), Равшанак (? — мил.ав. 310) — туронзамин гўзали, Бақтрия ҳокими Оксиартнинг қизи, Александр (Искандар) нинг суюкли хотини. Александр Ўрта Осиёни забт этиши чоғида (мил. ав. 329—327) кўплаб тоғ қалъаларини қамал қилишига тўғри келган. Александрнинг юриши бошларидаёқ Оксиарт хотини, фарзандларини Сўғд қоясига яширганди. Александр қалъани забт этгач, кўп асирлар, жумладан, Оксиартнинг хотини, қизи Р. ва б. фарзандлари унинг қўлига тушади. Аррианнинг ёзишича, Александр бир кўришдаёқ Р.ка ошиқ бўлиб қолган ва у ўзининг асираси бўлишига қарамай унга уйланишга ахд килган. Александрнинг аскарлари Р. Доро III нинг хотинидан сўнг «Осиёда энг гўзал аёл» эканлигини айтганлар. Бу никоҳ оқибатида Александрнинг энг кучли рақибларидан бири, Сўғдда катта обрўга эга бўлган Оксиарт «дадилланиб» Александр ҳузурига келган, у қайнатасини иззатикром б-н кутиб олиб, унга Бақтрия сатраплигини топширган. Р.нинг такдири ҳам қувончли, ҳам аянчли бўлган. Плутархнинг ёзишича, Александр вафот этганда Р. ҳомиладор эди, шу туфайли македонияликлар унга иззатикром курсатишган. Р. улкан салтанат маликаси сифатида 10 йилдан ортиқдавр сурган. Р. кундоши Статира (Доронинг қизи)ни эридан рашк қиларди. У сохта хат ёрдамида Статирани ҳузурига чақиртирган ва у синглиси б-н келганда ҳар иккисини қатл эттирган, жасадларини қудуққа ташлашни, қудуқни эса кўмиб юборишни буюрган. Буларни у Александрнинг сафдоши Пердикка ёрдамида амалга оширган. Мил. ав. 310 й. диадохлар кураши даврида Диадох Кассандр буйруғига кўра, Р. ёш ўғли Александр IV б-н бирга қатл этилган.
Фахриддин Ҳасанов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.