Rub'i maskun

Rub'i maskun (arab. — aholi yaşaydigan çorak yer) — yunon va örta asr Şarq fanida mavjud tarixiygeografik tuşunça. Qad. yunon olimlari yerning ular tasavvuridagi aholi yaşaydigan obod qismini «eykumena» yoki «oykumena» (yunonça «oykeo» — obod qilmoq) deb ataganlar. Örta asrlarda Arab xalifaligida mazkur geografik tuşunça yunon ilmiy adabiyotining arabça tarjimalari orqali «ma'mura» — obod (yerlar) va R.m. şakllarida Şarq geogr.siga ham ötdi. R.m. tuşunçasining işlatiliş sababi şuki, yunon olimlari yer yuzini tört çorakka bölganlar va şundan bir çoragi obod, ya'ni odamlar yaşaşi uçun yaroqli, qolgan uçta çorakni esa, odatda suv deb taxmin qilganlar. Şarqfanidagi «ma'mura» yoki R.m.ni yunon fanidagi «oykumena» b-n aynan bir xil deb bölmaydi. Zero, tarixiy taraqqiyot jarayonida geografik tasavvurlar oydinlaşa borib, yerning obod qismi haqidagi tuşunçaga ham talaygina anikliklar kiritilgan. Keyingi davrda mazkur tuşunça yanada boyib bordi. Beruniy R.m. tuşunçasiga jiddiy özgariş kiritgan va «Hindiston» asarida qolgan çoraklarda ham quruqlik bölişi mumkinligini ta'kidlagan. Beruniy qayd etgan ğarbdagi quruqlik alohida qit'a (Amerika) ekanligi X. Kolumb sayohatidan söng amalda tasdiqlandi (yana q. Yetti iqlim).

Omonullo Böriyev.