Safi

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 227–228-b. — ziyouz.com

Safi SAFI, Asfi — Marokaşning ğarbiy qismidagi şahar. Safi viloyatining ma'muriy markazi. Aholisi 262,3 ming kişi (1990y.lar örtalari). Atlantika okeani sohilidagi baliq ovlaş va savdo porti (çetga fosforit, baliq konservalari, superfosfat çiqariladi). T.y. orqali Yusufiya, Marrokaş va b. şaharlar b-n boğlangan. Jahonda yirik fosfor kislotasi i.ç. markazlaridan. Baliq konservalaş, töqimaçilik sanoati korxonalari, kema verfi bor. Baliq ovlanadi. Şaharga 11-a.da asos solingan.

SAFIUDDIN al-URMAVIY, Safiuddin Abdulmö'min bin Yusuf alUrmaviy (1215, Eron Ozarbayjoni, Urmiiya — 1294, Bağdod) — Şarq musiqa nazariyotçisi, bastakor, sozanda va xonanda. S. alU. Bağdodda vafot etganligi sababli Ğarb olimlari alBağdodiy deb ham yuritadilar. Mahmud aşŞeroziyning yozişiça, öz zamonasining Şarq musiqa nazariyasi böyiça tengsiz olimi bölgan. Uning «Kuy yaratişga doir Şarafiya (Şarafuddin) risolasi» («Risolat uş-Şarafiyya finnisbatitta'lifiyya»), «Musiqa va ritm doiralari kitobi» («Kitob uladvor») asarlari Şarq musiqa nazariyasi taraqqiyoti tarixida alohida örin tutadi. S. alU. bu risolalarida Ön imey maqom, olti ovoza, 24 şö'ba va usul doira (turkum)larini birinçi bölib yaxlit tizimga solib örganib çikdi. Şuningdek, mazkur asarlarida nağma hosil etiladigan manbalar, bö'dl&r, jinslar, jamlar, alhon, çolğu asboblar, iyqo masalalarini tahlil qilgan. S. alU. nazariy qaraşlarini, musiqa ijrosiga doir fikrlarini isbotlaş uçun Şarq xalqlari kuylaridan 2 tasini jadvallaştirib, dastlabki nota yozuvlarini ixtiro qilgan. S. alU.ning musiqaga doir risolalari Şarq xalqlari, jumladan, Örta Osiyo xalqlari musiqa madaniyatida alohida örin egallaydi. Uning ikkala kitobini fransuz olimi D.R.Erlanje fransuz tiliga tarjima qilib, naşr ettirgan.

Ad.: Rajabov I., Maqomlar masalasiga doir, T., 1963.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

САФИ, Асфи — Марокашнинг ғарбий қисмидаги шаҳар. Сафи вилоятининг маъмурий маркази. Аҳолиси 262,3 минг киши (1990й.лар ўрталари). Атлантика океани соҳилидаги балиқ овлаш ва савдо порти (четга фосфорит, балиқ консервалари, суперфосфат чиқарилади). Т.й. орқали Юсуфия, Маррокаш ва б. шаҳарлар б-н боғланган. Жаҳонда йирик фосфор кислотаси и.ч. марказларидан. Балиқ консервалаш, тўқимачилик саноати корхоналари, кема верфи бор. Балиқ овланади. Шаҳарга 11-а.да асос солинган.

САФИУДДИН ал-УРМАВИЙ, Сафиуддин Абдулмўъмин бин Юсуф алУрмавий (1215, Эрон Озарбайжони, Урмиия — 1294, Бағдод) — Шарқ мусиқа назариётчиси, бастакор, созанда ва хонанда. С. алУ. Бағдодда вафот этганлиги сабабли Ғарб олимлари алБағдодий деб ҳам юритадилар. Маҳмуд ашШерозийнинг ёзишича, ўз замонасининг Шарқ мусиқа назарияси бўйича тенгсиз олими бўлган. Унинг «Куй яратишга доир Шарафия (Шарафуддин) рисоласи» («Рисолат уш-Шарафийя финнисбатиттаълифийя»), «Мусиқа ва ритм доиралари китоби» («Китоб уладвор») асарлари Шарқ мусиқа назарияси тараққиёти тарихида алоҳида ўрин тутади. С. алУ. бу рисолаларида Ўн имей мақом, олти овоза, 24 шўъба ва усул доира (туркум)ларини биринчи бўлиб яхлит тизимга солиб ўрганиб чикди. Шунингдек, мазкур асарларида нағма ҳосил этиладиган манбалар, бўъдл&р, жинслар, жамлар, алҳон, чолғу асбоблар, ийқо масалаларини таҳлил қилган. С. алУ. назарий қарашларини, мусиқа ижросига доир фикрларини исботлаш учун Шарқ халқлари куйларидан 2 тасини жадваллаштириб, дастлабки нота ёзувларини ихтиро қилган. С. алУ.нинг мусиқага доир рисолалари Шарқ халқлари, жумладан, Ўрта Осиё халқлари мусиқа маданиятида алоҳида ўрин эгаллайди. Унинг иккала китобини француз олими Д.Р.Эрланже француз тилига таржима қилиб, нашр эттирган.

Ад.: Ражабов И., Мақомлар масаласига доир, Т., 1963.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.