Safi
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Safi (mahalliy aytilişi Asfi) — Marokaşning ğarbida, Atlantika okeani sohilida joylaşgan port şahri, Safi viloyatining ma'muriy markazi. ÖzME 1990-yillar örtalarida şaharda 262,3 ming kişi yaşaganini qayd etadi; inglizça Vikipediyaga köra, 2024-yilgi ma'lumotda aholi soni 346 888 kişiga yetgan.1
Nomi
13Inglizça Vikipediyaga köra, şahar nomi berber tilidan kelib çiqqan bölişi ehtimoli katta. Bir qaraşga köra, u «yoruğ, nurli» ma'nosini beruvçi söz bilan boğliq bölib, kemalarga yöl körsatgan mayoqlarga işora qiladi. Örta asr geografi al-Bakriy esa nomni vaqtinçalik suv oqimini bildiruvçi berberça sözdan keltirib çiqargan. Al-Idrisiy «Nuzhat al-muştoq» asarida Lissabondan okeanga suzib çiqib, Marokaş qirğoğiga kelib qolgan dengizçilar haqidagi rivoyatni keltiradi: ulardan biri «Vo asafo!» («Afsus!») deb nido qilgani uçun bu joy Safi deb atalgan emiş.
Tarixi
13ÖzME'ga köra, şaharga 11-asrda asos solingan. Inglizça Vikipediyaga köra, uni 11-asrda al-Bakriy, 12-asrda al-Idrisiy tilga olgan; al-Idrisiy davrida Safi Murobitlar va Muvahhidlar poytaxti Marrakeşning gavjum porti bölgan. Şahar 1488–1541-yillarda Portugaliya nazoratida bölgan, 1508-yildan esa portugal qal'asiga aylangan. Qirol Juan III 1541-yilda Saadiylar tazyiqi va mablağ yetişmasligi sababli bu istehkomni taşlab ketişga qaror qilgan. Portugallar davridan «Dengiz qal'asi» (Qasr al-Bahr) va Keçla qal'asi saqlanib qolgan.
Inglizça Vikipediyaga köra, Ikkinçi jahon uruşi davrida, 1942-yil 8-noyabrda, «Maşal» operatsiyasi doirasida Amerika qöşinlari Safiga dengizdan tuşgan; port tanklarni tuşiriş uçun qulay bölgani sababli tanlangan va qöşinlar tuşgandan 11 soat ötib şahar va portni nazoratga olgan.
Xöjaligi
13ÖzME'ga köra, Safi baliq ovlaş va savdo porti bölib, u orqali fosforit, superfosfat va baliq konservalari çetga çiqariladi; şahar temir yöl orqali Yusufiya, Marrakeş va boşqa şaharlar bilan boğlangan. Ensiklopediya uni dunyodagi yirik fosfor kislotasi işlab çiqariş markazlaridan biri deb ataydi, şaharda baliq konservalaş va töqimaçilik korxonalari hamda kema qurilişi verfi bor.
Inglizça Vikipediyaga köra, Marokaş fosfat sanoatining asosi bölgan OCP guruhi 1965-yilda Safida kimyo majmuasini işga tuşirgan; 2016-yilda u 1,5 mln tonna fosfor kislotasi işlab çiqargan. Marokaş konservalangan sardina eksporti böyiça dunyoda yetakçi bölib, uning asosiy qismi Safi, Agadir va Layun korxonalarida tayyorlanadi.
Kulolçiligi
13Inglizça Vikipediyaga köra, Safi sopol buyumlari bilan ham maşhur. 20-asr boşida kulol Bujem'a Lamali şaharda kulolçilik maktabini oçgan va şundan beri bu hunar mahalliy iqtisodiyotning muhim tarmoğiga aylangan. COVID-19 pandemiyasidan oldin şahardagi 212 ta ustaxonada 2 ming nafar röyxatdan ötgan hunarmand işlagan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Safi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4148 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASafi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4148
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4148
Manbalar
2 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Safi, Moroccoen.wikipedia.org
- 2ÖzME, 7-jild, 227–228-b.manbaa.uz · ÖzME, 7-jild, 227–228-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.