Sak qabilalari madaniyati
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 58–59-b. — ziyouz.com
Sak qabilalari madaniyati - Osiyoning (jumladan, Örta Osiyoning) daşt, çöl va toğ oldi hududlarida yaşagan köçmançi aholi madaniyati. Sak tilida yozilgan eng qad. manba — Olmaota atrofidagi Issiq mozorqörğonidan topilgan kumuş idişdagi yozuv bölib, u mil. av. 5-a. b-n sanalanadi. Sak tillarida bitilgan hujjatlarning asosiy qismi Şarqiy Turkistonning Xötan vohasidan topilgan. Ular 7—10-a.larga oid. Bu yozuvlarni örganişda G. V. Beyli, M. J. Drezden, L. G. Gersenberg, I. M. Oranskiylar katta hissa qöşganlar. Saklar yodgorliklaridan jez va temirdan işlangan harbiy qurollar, zebziynat buyumlari, mehnat qurollari va sopol idişlar uçraydi. Saklarning öqlari bargsimon, 2 yoki 3 qirrali bölgan, xanjar va qiliç dastasining boşi yoysimon qayirib qöyilgan. Gerodot saklarning yaroğaslaha va ot anjomlari haqida aniq ma'lumotlar keltiradi. Saklarning ot anjomlari, öklari va xanjarlari skif yaroğaslahalariga öxşaydi. Jezdan işlangan san'at buyumlarida ham yaqin xususiyatlar va katta öxşaşliklar bor. Mustahkam madaniy aloqalar köçmançilarni birbirlari b-n boğlab turgan. Şuning uçun ham madaniy an'analari va urfodatlari ularning yaşaş şaroitidan kelib çiqib, birbiridan unça farq qilmagan (yana q. Skiflar madaniyati).
Bahodir Eşov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САК ҚАБИЛАЛАРИ МАДАНИЯТИ - Осиёнинг (жумладан, Ўрта Осиёнинг) дашт, чўл ва тоғ олди ҳудудларида яшаган кўчманчи аҳоли маданияти. Сак тилида ёзилган энг қад. манба — Олмаота атрофидаги Иссиқ мозорқўрғонидан топилган кумуш идишдаги ёзув бўлиб, у мил. ав. 5-а. б-н саналанади. Сак тилларида битилган ҳужжатларнинг асосий қисми Шарқий Туркистоннинг Хўтан воҳасидан топилган. Улар 7—10-а.ларга оид. Бу ёзувларни ўрганишда Г. В. Бэйли, М. Ж. Дрезден, Л. Г. Герценберг, И. М. Оранскийлар катта ҳисса қўшганлар. Саклар ёдгорликларидан жез ва темирдан ишланган ҳарбий қуроллар, зебзийнат буюмлари, меҳнат қуроллари ва сопол идишлар учрайди. Сакларнинг ўқлари баргсимон, 2 ёки 3 қиррали бўлган, ханжар ва қилич дастасининг боши ёйсимон қайириб қўйилган. Геродот сакларнинг яроғаслаҳа ва от анжомлари ҳақида аниқ маълумотлар келтиради. Сакларнинг от анжомлари, ўклари ва ханжарлари скиф яроғаслаҳаларига ўхшайди. Жездан ишланган санъат буюмларида ҳам яқин хусусиятлар ва катта ўхшашликлар бор. Мустаҳкам маданий алоқалар кўчманчиларни бирбирлари б-н боғлаб турган. Шунинг учун ҳам маданий анъаналари ва урфодатлари уларнинг яшаш шароитидан келиб чиқиб, бирбиридан унча фарқ қилмаган (яна қ. Скифлар маданияти).
Баҳодир Эшов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.