Sanitariya
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 141–142-b. — ziyouz.com
Sanitariya (lot. sanitas — soğliq) — atrof muhitni soğlomlaştirişga qaratilgan amaliy tadbirlar majmui. Epvdemiyaga qarşi hamda S.gigiyenaga ovd talab va meyorlarni işlab çiqadi va amalga tatbiq etadi. Turar joy, sanoat, oziq-ovqat S.si farq qilinadi.
S.ning i.ç. va mehnat bölimi qulay hamda xavfsiz mehnat şaroitini yaratiş uçun S. soğlomlaştiriş tadbirlari kompleksini amalga oşiradi. I.ç. korxonalari va turar joymaişiy xonalarni gigiyena talablariga köra ozoda saklaş, havosini almaştirib turiş, yoritiş, isitiş (makroiqlim) meyorlariga mosligi masalalari b-n şuğullanadi.
S.ning turar joy, kommunal bölimi aholi punktlarini rejalaştiriş, quriş, kökalamzorlaştiriş, suv ta'minoti, çiqindilardan tozalaş va kanalizatsiya, turar joy va umumiy foydalaniş obyektlari (hammomlar, umumiy yaşaş joylari, sartaroşxonalar va dam olişsoğlomlaştiriş maskanlari) ni nazorat qiliş, atmosfera havosini muhofaza etiş, transport va i.ç. şovqinlariga qarşi kuraşiş masalalarini öz içiga oladi.
S.ning oziq-ovqat bölimi oziq-ovqat mahsulotlarini tayyorlaş va qayta işlaş korxonalari hamda tegişli savdo taşkilotlari, şuningdek, uşbu obyektlardagi xodimlar salomatligi ustidan nazorat örnatadi. Ratsional ovqatlaniş usullarini amaliyotga kiritadi. Oziqovqat toksikoinfeksiyasi va intoksikatsiyasidan ogohlantiradi.
S.ning radiatsion gigiyena bölimi radiatsiya xavfeizligini nazorat qilişni ta'minlaş masalalarini örganadi va tadbirlar işlab çiqadi.
S.ning maktab gigiyenasi bölimi bolalar muassasalarida: maktablar, bolalar yasliboğçalari, litseylar, kollejlar, sanatoriy va dam oliş maskanlarida muntazam ravişda S. nazoratini örnatiş hamda S.epidemiologiya tadbirlari samaradorligini aniklaş vazifalarini bajaradi.
Özbekistonda S. tadbirlarini Özbekiston soğliqni saqlaş vazirligi davlat sanitariyaepidemiologiya nazorati departamenti, Qoraqalpoğiston Respublikasi, viloyatlar, tumanlar va şaharlarning şu sohaga ixtisoslaşgan markazlari amalga oşiradi. S. tadbirlarini ötkaziş va ularni nazorat qiliş barça tibbiyot xodimlarining, jumladan, S. vraçlarining majburiyati hisoblanadi.
Özbekiston Respublikasining S. qonunlari umumiy va yuqumli kasalliklarni kamaytiriş va yöqotiş, turar joy punktlarini rejalaştiriş S. talabmeyorlarini bajariş, suv havzalari, tuproq va atmosfera havosini muhofaza qilişga qaratilgan keng miqyosdagi rejali soğlomlaştiriş, epidemiyaga qarşi sanitariya tadbirlarini nazarda tutadi va belgilaydi, şuningdek, S. qonunlari muassasalar, qurilişlar, oziq-ovqat obyektlari, bolalar muassasalarida soğlomlaştiriş tadbirlarini ötkazişni va oziq-ovqat mahsulotlari, xalq xöjaligi ehtiyoj mollarini işlab çiqiş, saqlaş, taşiş, şuningdek, çegaralarning sanitariya muhofazasini belgilab beradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САНИТАРИЯ (лот. sanitas — соғлиқ) — атроф муҳитни соғломлаштиришга қаратилган амалий тадбирлар мажмуи. Эпвдемияга қарши ҳамда С.гигиенага овд талаб ва меъёрларни ишлаб чиқади ва амалга татбиқ этади. Турар жой, саноат, озиқ-овқат С.си фарқ қилинади.
С.нинг и.ч. ва меҳнат бўлими қулай ҳамда хавфсиз меҳнат шароитини яратиш учун С. соғломлаштириш тадбирлари комплексини амалга оширади. И.ч. корхоналари ва турар жоймаиший хоналарни гигиена талабларига кўра озода саклаш, ҳавосини алмаштириб туриш, ёритиш, иситиш (макроиқлим) меъёрларига мослиги масалалари б-н шуғулланади.
С.нинг турар жой, коммунал бўлими аҳоли пунктларини режалаштириш, қуриш, кўкаламзорлаштириш, сув таъминоти, чиқиндилардан тозалаш ва канализация, турар жой ва умумий фойдаланиш объектлари (ҳаммомлар, умумий яшаш жойлари, сартарошхоналар ва дам олишсоғломлаштириш масканлари) ни назорат қилиш, атмосфера ҳавосини муҳофаза этиш, транспорт ва и.ч. шовқинларига қарши курашиш масалаларини ўз ичига олади.
С.нинг озиқ-овқат бўлими озиқ-овқат маҳсулотларини тайёрлаш ва қайта ишлаш корхоналари ҳамда тегишли савдо ташкилотлари, шунингдек, ушбу объектлардаги ходимлар саломатлиги устидан назорат ўрнатади. Рационал овқатланиш усулларини амалиётга киритади. Озиқовқат токсикоинфекцияси ва интокцикациясидан огоҳлантиради.
С.нинг радиацион гигиена бўлими радиация хавфеизлигини назорат қилишни таъминлаш масалаларини ўрганади ва тадбирлар ишлаб чиқади.
С.нинг мактаб гигиенаси бўлими болалар муассасаларида: мактаблар, болалар яслибоғчалари, лицейлар, коллежлар, санаторий ва дам олиш масканларида мунтазам равишда С. назоратини ўрнатиш ҳамда С.эпидемиология тадбирлари самарадорлигини аниклаш вазифаларини бажаради.
Ўзбекистонда С. тадбирларини Ўзбекистон соғлиқни сақлаш вазирлиги давлат санитарияэпидемиология назорати департаменти, Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар, туманлар ва шаҳарларнинг шу соҳага ихтисослашган марказлари амалга оширади. С. тадбирларини ўтказиш ва уларни назорат қилиш барча тиббиёт ходимларининг, жумладан, С. врачларининг мажбурияти ҳисобланади.
Ўзбекистон Республикасининг С. қонунлари умумий ва юқумли касалликларни камайтириш ва йўқотиш, турар жой пунктларини режалаштириш С. талабмеъёрларини бажариш, сув ҳавзалари, тупроқ ва атмосфера ҳавосини муҳофаза қилишга қаратилган кенг миқёсдаги режали соғломлаштириш, эпидемияга қарши санитария тадбирларини назарда тутади ва белгилайди, шунингдек, С. қонунлари муассасалар, қурилишлар, озиқ-овқат объектлари, болалар муассасаларида соғломлаштириш тадбирларини ўтказишни ва озиқ-овқат маҳсулотлари, халқ хўжалиги эҳтиёж молларини ишлаб чиқиш, сақлаш, ташиш, шунингдек, чегараларнинг санитария муҳофазасини белгилаб беради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.