Saratov viloyati

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 179–180-b. — ziyouz.com

Saratov viloyati - RF tarkibidagi viloyat. 1934 y. 10 yanv.da taşkil etilgan. Mayd. 100,2 ming km2. Aholisi 2669,3 ming kişi (2002) asosan, ruslar (85,6%), şuningdek, ukrain, tatar, qozoq, mordva, çuvaş, belorus, nemis va b. millat vakillari ham yaşaydi. Şahar aholisi — 73,2%. S.v.da 38 ma'muriy tuman, 18 şahar, 30 şaharça bor. Markazi — Saratov ş.

Sv. Şarqiy Yevropa tekisligining jan.şarqida, Quyi Volga böyida, Volga daryosining har ikkala soxilida joylaşgan. Eng baland joyi 370 m. Foydali qazilmalardan tabiiy gaz, neft, yonuvçi slanetslar, kuriliş materiallari bor. Ikdimi kontinental. Yanv. ning örtaça t-rasi—12°, iyulniki 22°. Yiliga 250— 450 mm yoğin yoğadi. Vegetatsiya davri 127—150 kun. Asosiy daryosi — Volga va uning irmoklari: Tereşka, Katta Irgaz; Volgograd va Saratov suv omborlari bor. Sv. örmonli daşt va çala çöl zonalarida joylaşgan.

Tuproklari asosan, qoratuproq, töq kaştan va kaştan tuproklar. Hududining 5% örmon (qayrağoç, dub, qayin). Yovvoyi hayvonlardan yumronqoziq, dala siçqoni, qöşoyoq, olaxurjun, malla tovuşqon, tulki, böri, sassiqközan, örmonlarda los, daştlarda sayğoq yaşaydi. Ondatra, yenotsimon it, bobr, vixuxol, qobon, norka, xoldor buğu iqlimlaştirilgan. Daryolarda laqqa, leşç, sudak va b. baliqlar bor. Viloyat hududida Xvalin milliy boği joylaşgan.

Sanoatining asosiy tarmoqlari: maşinasozlik va metallni qayta işlaş (aviatsiya z-di; trolleybus, podşipnik z-dlari, avtotraktor pritseplari, sovitkiç va muzlatkiç, metall kesuvçi stanoklar, priborlar, avtomatlaştiriş vositalari va ular uçun ehtiyot qismlar, yöl maşinalari i.ç.), oziq-ovqat, kimyo va neft kimyosi (mineral öğitlar, sulfat kislotasi, kimyo tolasi va iplari, «Balvisko» va «Ximvolokno» korxonasi), texnik rezina buyumlari («Balakovorezinotexnika» korxonasi), yengil (tikuvçilik, trikotaj, poyabzal, ipak va ip gazlamalar) sanoatlari korxonalari işlab turibdi. Quriliş materiallari, taxta tiliş va yoğoçsozlik, töqimaçilik sanoati tarmoqdari mavjud. Neft va gaz qazib olinadi. Saratov GES, Balakov AESlari qurilgan. Asosiy sanoat markazlari: Saratov, Balakovo, Balaşov, Volsk ş.lari.

Sv. — Rossiyaning muhim q.x. rayonlaridan biri. Ğalla, texnika ekinlari (kungaboqar, qand lavlagi), kartoşka, sabzavot, poliz, yem-xaşak ekinlari ekiladi. Çorvaçiligi göşt va sut yetiştirişga ixtisoslaşgan. Koramol, çöçqa, qöy, parranda boqiladi. Volga daryosi va Volgograd suv omborida kemalar qatnaydi. Saratov — Moskva, Saratov —Penza, Nijniy Novgorod — Çerepovets, Örta Osiyo — Markaz gaz quvurlari ötgan. T.y. uzunligi 2299 km, qattiq qoplamali avtomobil yöllari uz. 9998 km (2002). Saratov ş.da xalqaro aeroport bor. 12 oliy öquv yurti, 13 muzey, 7 teatr, filarmoniya, sirk faoliyat körsatadi. Kurort bor.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

САРАТОВ ВИЛОЯТИ - РФ таркибидаги вилоят. 1934 й. 10 янв.да ташкил этилган. Майд. 100,2 минг км2. Аҳолиси 2669,3 минг киши (2002) асосан, руслар (85,6%), шунингдек, украин, татар, қозоқ, мордва, чуваш, белорус, немис ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Шаҳар аҳолиси — 73,2%. С.в.да 38 маъмурий туман, 18 шаҳар, 30 шаҳарча бор. Маркази — Саратов ш.

Св. Шарқий Европа текислигининг жан.шарқида, Қуйи Волга бўйида, Волга дарёсининг ҳар иккала сохилида жойлашган. Энг баланд жойи 370 м. Фойдали қазилмалардан табиий газ, нефть, ёнувчи сланецлар, курилиш материаллари бор. Икдими континентал. Янв. нинг ўртача т-раси—12°, июлники 22°. Йилига 250— 450 мм ёғин ёғади. Вегетация даври 127—150 кун. Асосий дарёси — Волга ва унинг ирмоклари: Терешка, Катта Иргаз; Волгоград ва Саратов сув омборлари бор. Св. ўрмонли дашт ва чала чўл зоналарида жойлашган.

Тупроклари асосан, қоратупроқ, тўқ каштан ва каштан тупроклар. Ҳудудининг 5% ўрмон (қайрағоч, дуб, қайин). Ёввойи ҳайвонлардан юмронқозиқ, дала сичқони, қўшоёқ, олахуржун, малла товушқон, тулки, бўри, сассиқкўзан, ўрмонларда лось, даштларда сайғоқ яшайди. Ондатра, енотсимон ит, бобр, вихухоль, қобон, норка, холдор буғу иқлимлаштирилган. Дарёларда лаққа, лешч, судак ва б. балиқлар бор. Вилоят ҳудудида Хвалин миллий боғи жойлашган.

Саноатининг асосий тармоқлари: машинасозлик ва металлни қайта ишлаш (авиация з-ди; троллейбус, подшипник з-длари, автотрактор прицеплари, совиткич ва музлаткич, металл кесувчи станоклар, приборлар, автоматлаштириш воситалари ва улар учун эҳтиёт қисмлар, йўл машиналари и.ч.), озиқ-овқат, кимё ва нефть кимёси (минерал ўғитлар, сульфат кислотаси, кимё толаси ва иплари, «Балвиско» ва «Химволокно» корхонаси), техник резина буюмлари («Балаковорезинотехника» корхонаси), енгил (тикувчилик, трикотаж, пойабзал, ипак ва ип газламалар) саноатлари корхоналари ишлаб турибди. Қурилиш материаллари, тахта тилиш ва ёғочсозлик, тўқимачилик саноати тармоқдари мавжуд. Нефть ва газ қазиб олинади. Саратов ГЭС, Балаков АЭСлари қурилган. Асосий саноат марказлари: Саратов, Балаково, Балашов, Вольск ш.лари.

Св. — Россиянинг муҳим қ.х. районларидан бири. Ғалла, техника экинлари (кунгабоқар, қанд лавлаги), картошка, сабзавот, полиз, ем-хашак экинлари экилади. Чорвачилиги гўшт ва сут етиштиришга ихтисослашган. Корамол, чўчқа, қўй, парранда боқилади. Волга дарёси ва Волгоград сув омборида кемалар қатнайди. Саратов — Москва, Саратов —Пенза, Нижний Новгород — Череповец, Ўрта Осиё — Марказ газ қувурлари ўтган. Т.й. узунлиги 2299 км, қаттиқ қопламали автомобиль йўллари уз. 9998 км (2002). Саратов ш.да халқаро аэропорт бор. 12 олий ўқув юрти, 13 музей, 7 театр, филармония, цирк фаолият кўрсатади. Курорт бор.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.