Sardoba
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 187-b. — ziyouz.com
Sardoba (fors. toj. sard — sovuq va ob — suv) — suv tanqis hududlarda uni töplaş va saklaş uçun maxsus qurilgan gumbazli hovuz. Örta Osiyo va Şarqdagi boşqa mamlakatlarda qurilgan. S.ning devori silindr şaklida, diam. 12—13 m, çuq, 10—15 m, hovuz yuzasi yer sathi b-n bir tekis bölgan. S. gumbazi sifatli pişiq ğişt va gançdan işlangan, tepasi tuynukli, atroflarida hovuzga suv tuşadigan teşiklar qilingan. Kiriş uçun S.ga eşik ham örnatilgan, uning oldi suvni toza saqlaş maqsadida devor b-n öralgan. S. yoniga mollarni suğoradigan oxur kilinib, unga hovuzdan maxsus tarnov orqali suv oqizilgan. Ba'zi S.larda ularni nazorat va tozalab turuvçi miroblar uçun xonalar ham bölgan.
S.lar geografik joylaşuvi, joyning tabiati, relyefiga köra, bir neça xil [qoryomğir suvlari, anhorariq suvlari, yer osti suvlari (ko/şzlardan) yiğiladigan S.lar] bölgan. Tarixiy ma'lumotlarga qaraganda Movarounnahrda 44 ta S. bölgan. Ulardan 29 tasi Qarşi çölida, 3 tasi Mirzaçölda, 3 tasi Toşkent b-n Farğona örtasidagi qadimgi savdo yölida, 1 tasi Karmana yaqinida — Çöli Malikda qurilgan (q. Raboti Malik). 19-a. oxirigaça işlatilgan S.lardan biri hoz. Turkmanistondagi Sandikli çölida 17-a. örtalarida Kerki va Qarşi ş.larini boğlovçi karvon yölida qurilgan, hovuzining diam. 17 m bölgan Sangi suvloq S.sidir. S.lar kadimda daşt va çöllarda çorvani va savdo karvonlarini suv b-n ta'minlaşda muhim örinda turgan. Hoz. saqlanib qolgan S.lar tarixiyetnografik ahamiyatga ega.
Ad.: Qudratov., Sardobalar ölkasi, T., 2001.
Maişrif Boqiyev.
Q.: Raboti Malik
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САРДОБА (форс. тож. сард — совуқ ва об — сув) — сув танқис ҳудудларда уни тўплаш ва саклаш учун махсус қурилган гумбазли ҳовуз. Ўрта Осиё ва Шарқдаги бошқа мамлакатларда қурилган. С.нинг девори цилиндр шаклида, диам. 12—13 м, чуқ, 10—15 м, ҳовуз юзаси ер сатҳи б-н бир текис бўлган. С. гумбази сифатли пишиқ ғишт ва ганчдан ишланган, тепаси туйнукли, атрофларида ҳовузга сув тушадиган тешиклар қилинган. Кириш учун С.га эшик ҳам ўрнатилган, унинг олди сувни тоза сақлаш мақсадида девор б-н ўралган. С. ёнига молларни суғорадиган охур килиниб, унга ҳовуздан махсус тарнов орқали сув оқизилган. Баъзи С.ларда уларни назорат ва тозалаб турувчи мироблар учун хоналар ҳам бўлган.
С.лар географик жойлашуви, жойнинг табиати, рельефига кўра, бир неча хил [қорёмғир сувлари, анҳорариқ сувлари, ер ости сувлари (ко/шзлардан) йиғиладиган С.лар] бўлган. Тарихий маълумотларга қараганда Мовароуннаҳрда 44 та С. бўлган. Улардан 29 таси Қарши чўлида, 3 таси Мирзачўлда, 3 таси Тошкент б-н Фарғона ўртасидаги қадимги савдо йўлида, 1 таси Кармана яқинида — Чўли Маликда қурилган (қ. Работы Малик). 19-а. охиригача ишлатилган С.лардан бири ҳоз. Туркманистондаги Сандикли чўлида 17-а. ўрталарида Керки ва Қарши ш.ларини боғловчи карвон йўлида қурилган, ҳовузининг диам. 17 м бўлган Санги сувлоқ С.сидир. С.лар кадимда дашт ва чўлларда чорвани ва савдо карвонларини сув б-н таъминлашда муҳим ўринда турган. Ҳоз. сақланиб қолган С.лар тарихийэтнографик аҳамиятга эга.
Ад.: Қудратов., Сардобалар ўлкаси, Т., 2001.
Маишриф Боқиев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.