Sayfi Saroyi
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 53–54-b. — ziyouz.com
Sayfi Saroyi (1321, Xorazm viloyati Sariqamiş qişloği — 1398, Iskandariya) — şoir, tarjimon. Markaziy Osiyoda möğullar istilosi davrida yaşagan, öz vatanini tark etişga majbur bölgan, umri darbadarlikda keçgan. Keyinçalik Oltin Örda (Saroy ş.), Misr va Turkiyada yaşagan. Fors, arab tili, adabiyoti, tarixi va xalq oğzaki poetik ijodini mukammal örgangan, lirik şoir, qasidanavis, epik dostonçi va tarjimon si
fatida tanilgan. Bizgaça uning 10 dan ortiq ğazal, qasida, qit'a, ruboiy, «Suhayl va Guldursun» dostoni, «Gulistoni bitturkiy» asari yetib kelgan. «Sindbodnoma»ni özbek tiliga qilgan tarjimasi saqlanmagan. Şe'rlarida vatanparvarlik, odamiylik, inson qadrqimmati, döstlik, muhabbat motivlari b-n birga ijtimoiy mavzu ham kuylangan («Kungul», «Topilmas», «Erur» va b.).
S. S. Sa'diyning «Guliston» asarini özbek tiliga birinçi bölib tarjima qilib, yarim original, falsafiyaxloqiy «Gulistoni bitturkiy» asarini yaratgan (1391). Sa'diy asarining asosiy mağzini olib, uni zamona ruhini va mahalliy muhitni aks ettiruvçi yangi hikoyatlar, qit'a va baytlar b-n töldirgan. Asar 8 bob, har bir bobda hikoyatlar bor. Hikoyatlarning köpçiligi didaktik mazmunda. Şoir pandnasihat qiliş yöli b-n adolat va osoyiştalik örnatiş, zolim podşo va amaldorlarni insof va adolatga çaqiriş, davlatni qat'iy qonunqoidalar asosida boşqariş, kişilar xulq-atvorini yaxşilaş mumkin, deb öylaydi. Şu maqsadda tuğrilik, rostgöylik, sadoqat va marhamat kabi fazilatlarni tarğib etadi. Asar katta adabiy yodgorlik, qad. turkiy tilni örganişda ham muhim manbadir. Uning yagona qölyozmasi Gollandiyadagi Leyden un-tida (inv. №1355), fotonusxasi, «Suhayl va Guldursun» dostoni qölyozmasi Özbekiston FA Şarqşunoslik in-tida saqlanadi.
As: Şe'rlar, Guliston, T., 1968.
Ad:. Mallayev N., Özbek adabiyoti tarixi, 1kitob, T., 1976; Özbek adabiyoti tarixi [5 j.li], 1j., T., 1977.
Begali Qosimov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САЙФИ САРОЙИ (1321, Хоразм вилояти Сариқамиш қишлоғи — 1398, Искандария) — шоир, таржимон. Марказий Осиёда мўғуллар истилоси даврида яшаган, ўз ватанини тарк этишга мажбур бўлган, умри дарбадарликда кечган. Кейинчалик Олтин Ўрда (Сарой ш.), Миср ва Туркияда яшаган. Форс, араб тили, адабиёти, тарихи ва халқ оғзаки поэтик ижодини мукаммал ўрганган, лирик шоир, қасиданавис, эпик достончи ва таржимон си
фатида танилган. Бизгача унинг 10 дан ортиқ ғазал, қасида, қитъа, рубоий, «Суҳайл ва Гулдурсун» достони, «Гулистони биттуркий» асари етиб келган. «Синдбоднома»ни ўзбек тилига қилган таржимаси сақланмаган. Шеърларида ватанпарварлик, одамийлик, инсон қадрқиммати, дўстлик, муҳаббат мотивлари б-н бирга ижтимоий мавзу ҳам куйланган («Кунгул», «Топилмас», «Эрур» ва б.).
С. С. Саъдийнинг «Гулистон» асарини ўзбек тилига биринчи бўлиб таржима қилиб, ярим оригинал, фалсафийахлоқий «Гулистони биттуркий» асарини яратган (1391). Саъдий асарининг асосий мағзини олиб, уни замона руҳини ва маҳаллий муҳитни акс эттирувчи янги ҳикоятлар, қитъа ва байтлар б-н тўлдирган. Асар 8 боб, ҳар бир бобда ҳикоятлар бор. Ҳикоятларнинг кўпчилиги дидактик мазмунда. Шоир панднасиҳат қилиш йўли б-н адолат ва осойишталик ўрнатиш, золим подшо ва амалдорларни инсоф ва адолатга чақириш, давлатни қатъий қонунқоидалар асосида бошқариш, кишилар хулқ-атворини яхшилаш мумкин, деб ўйлайди. Шу мақсадда туғрилик, ростгўйлик, садоқат ва марҳамат каби фазилатларни тарғиб этади. Асар катта адабий ёдгорлик, қад. туркий тилни ўрганишда ҳам муҳим манбадир. Унинг ягона қўлёзмаси Голландиядаги Лейден ун-тида (инв. №1355), фотонусхаси, «Суҳайл ва Гулдурсун» достони қўлёзмаси Ўзбекистон ФА Шарқшунослик ин-тида сақланади.
Ас: Шеърлар, Гулистон, Т., 1968.
Ад:. Маллаев Н., Ўзбек адабиёти тарихи, 1китоб, Т., 1976; Ўзбек адабиёти тарихи [5 ж.ли], 1ж., Т., 1977.
Бегали Қосимов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.