Seboreya
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 254–255-b. — ziyouz.com
Seboreya (lot. sebum — yoğ va yun. rhoia — keçmoq) — teri kasalligi. Yoğ bezlari funksiyasining buzilişi b-n keçadi. Asosan, gipofiz bezining faoliyatiga, yoğ almaşinuvi va teri yoğ bezlari işining buzilişiga boğliq. S.da yoğ bezlaridan ajralib çiqadigan yoğ köpayib yoki kamayib ketib, sifati ham özgaradi. Köpinça baloğatga yetayotgan ösmirlarda uçraydi. Kişi qariganida S. alomatlari kamayadi yoki yöqolib ketadi.
S, asosan, yuz, boş, kökrakning yuqori qismi va yelkada, ya'ni yoğ bezlari köp joylaşgan yerlarda uçraydi. S b-n oğrigan kişilar terisi ustida işqoriy muhit bölib, u yiringli kasalliklar paydo bölişiga olib keladi. Bunday bemorlar yuziga husunbuzar toşadi, soç tökilib, siyraklaşadi.
Moyli va quruq S. bor. Moyli S.da teri yaltirab turadi. Teri yoğ bezlarining teşiklari kengayib ketganligidan, burun kataklari atrofidagi teri apelsin pöstiga öxşab qoladi. Ana şu kengaygan kovaklarga muguz qavat hujayralari, yoğ, çang va kir yiğilişidan teri kulrang tusga kiradi.
Boşdagi soçlar yoğliq, yaltiroq, ba'zi yerlarda birbiriga yopişgan, tagi qasmokli böladi. Teri qattiq qiçişadi, şu bois bemor qiçiyverib, boşini tirnab yuboradi, hatto sizlogiç, şirinça kabi yiringli kasalliklar kuzatiladi.
Quruq S.da, aksinça, yoğ kam çiqadi, teri yupqa va quruq böladi. Boşga qazğoq yiğiladi. Ba'zan qazğoq birbiriga yopişib, kulrang taangaçalar hosil qiladi. Qazğoq va tangaçalar ostidagi terining rangi özgarmaydi. Soçlar quruq, nozik, mört, xira va uçidan ikkiga ayrilgan böladi. Bemor badaniga puştiqizil, usti qipikli, kattaligi va şakli har xil doğlar tuşadi.
Ba'zi bir bemorda S.ning har ikkala xili, ya'ni badanning yoğ bezlari köp joylaşgan qismida yoğli S., terining boşqa yerlarida QURUQ S. uçraşi mumkin.
S.da aççiq, yoğliq ovqatlardan parhez qiliş, spirtli içimliklar içmaslik kerak. Sport b-n şuğullaniş, köproq vitaminlarga boy ovqatlar iste'mol qiliş, dam oliş, sayr qilib, organizmni çiniqtiriş zarur. Terining holatiga qarab parvariş qiliş (q. Teri), zarur bölsa, vraçga körsatib davolatiş kerak.
Q.: Teri
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СЕБОРЕЯ (лот. sebum — ёғ ва юн. rhoia — кечмоқ) — тери касаллиги. Ёғ безлари функциясининг бузилиши б-н кечади. Асосан, гипофиз безининг фаолиятига, ёғ алмашинуви ва тери ёғ безлари ишининг бузилишига боғлиқ. С.да ёғ безларидан ажралиб чиқадиган ёғ кўпайиб ёки камайиб кетиб, сифати ҳам ўзгаради. Кўпинча балоғатга етаётган ўсмирларда учрайди. Киши қариганида С. аломатлари камаяди ёки йўқолиб кетади.
С, асосан, юз, бош, кўкракнинг юқори қисми ва елкада, яъни ёғ безлари кўп жойлашган ерларда учрайди. С б-н оғриган кишилар териси устида ишқорий муҳит бўлиб, у йирингли касалликлар пайдо бўлишига олиб келади. Бундай беморлар юзига ҳусунбузар тошади, соч тўкилиб, сийраклашади.
Мойли ва қуруқ С. бор. Мойли С.да тери ялтираб туради. Тери ёғ безларининг тешиклари кенгайиб кетганлигидан, бурун катаклари атрофидаги тери апельсин пўстига ўхшаб қолади. Ана шу кенгайган ковакларга мугуз қават ҳужайралари, ёғ, чанг ва кир йиғилишидан тери кулранг тусга киради.
Бошдаги сочлар ёғлиқ, ялтироқ, баъзи ерларда бирбирига ёпишган, таги қасмокли бўлади. Тери қаттиқ қичишади, шу боис бемор қичийвериб, бошини тирнаб юборади, ҳатто сизлогич, ширинча каби йирингли касалликлар кузатилади.
Қуруқ С.да, аксинча, ёғ кам чиқади, тери юпқа ва қуруқ бўлади. Бошга қазғоқ йиғилади. Баъзан қазғоқ бирбирига ёпишиб, кулранг таангачалар ҳосил қилади. Қазғоқ ва тангачалар остидаги терининг ранги ўзгармайди. Сочлар қуруқ, нозик, мўрт, хира ва учидан иккига айрилган бўлади. Бемор баданига пуштиқизил, усти қипикли, катталиги ва шакли ҳар хил доғлар тушади.
Баъзи бир беморда С.нинг ҳар иккала хили, яъни баданнинг ёғ безлари кўп жойлашган қисмида ёғли С., терининг бошқа ерларида ҚУРУҚ С. учраши мумкин.
С.да аччиқ, ёғлиқ овқатлардан парҳез қилиш, спиртли ичимликлар ичмаслик керак. Спорт б-н шуғулланиш, кўпроқ витаминларга бой овқатлар истеъмол қилиш, дам олиш, сайр қилиб, организмни чиниқтириш зарур. Терининг ҳолатига қараб парвариш қилиш (қ. Тери), зарур бўлса, врачга кўрсатиб даволатиш керак.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.