Seminar

Seminar (lot. seminarium — köçatxona; maktab) —1) oliy yoki örta maxsus maktab talaba (öquvçi) larining muayyan nazariy kursni qançalik özlaştirganliklarini anikdaş usuli, mutaxassislar tayyorlaşga yönaltirilgan öquv amaliyotining muhim turlaridan biri. Talaba tomonidan bajarilgan referat, ma'ruza, i.t.ning muhokamasidan iborat. S, albatta, mavzuni ilmiy tadqiq etgan prof.öqituvçi yoki tegişli mutaxassislar rahbarligida amalga oşiriladi. Öquv predmeti xarakteri, maşğulot maqsadi, öquv yurti yönalişiga köra ayrim öziga xosliklar b-n universitet, in-t hamda xalq xöjaligi sohalarida keng tarqalgan. Ba'zan ma'ruzaga boğliq bölmagan holda, muayyan mavzudagi mustaqil ta'lim şakli sifatida ham ötkaziladi.

Ta'limning S. şakli darslar, asosan, bahsmunozara tarzida uyuştiriladigan Yunoniston va Qad. Rim maktablarida vujudga kelgan. 17-a.dan boşlab Ğarbiy Yevropa un-tlarida gumanitar yönalişda öqiydigan talabalarning asl manbalar b-n işlaş usuli ta'limning asosiy şakli sifatida qöllanilganligi S.ning taraqqiyoti va hoz. şaklga kelişida muxim örin tutadi.

Zamonaviy S.lar muayyan predmetni çuqur örganişga yönaltirilgan. S. maşğulotlari davomida talaba (öquvçi) lar ilmiy iş yuritiş tajribasi, öz xulosalarini oğzaki va yozma ravişda ifodalay oliş hamda nuqtai nazarlarini asosli himoyalaş malakasiga ega böladilar. Bu xil maşğulotlarning 3 turi mavjud: muayyan kursni çuqurlaştirib örgatişga yönaltirilgan S.; kurs doirasida asosiy va muhim hisoblangan mavzularni örganişga qaratilgan S; ilmiy izlanişga yönaltirilgan, ma'ruza mavzusiga aloqador bölmagan seminar. S. maşğuloti ötkazişning asosiy şartlaridan biri barça iştirokçilar uçun mavzu yoki mutaxassislikka boğliq adabiyotlar, manbalar, arxiv materiallari va qölyozmalardan foydalanişda birdek imkoniyat yaratilişidir. S. mavzulari tegişli prof.öqituvçilar tomonidan tuzilib, kafedra majlisida tasdiqlanadi. S. mavzusini qiziqişlariga köra, talaba (öquvçi) larning özlari tanlaşlari mumkin. S. rahbari ötkaziladigan S.ning maqsadi, mavzumundarijasi, uning metodologik yönalişini ma'ruza, ma'ruzasuhbatlar vositasida tuşuntirib beradi. Undan keyin har bir mavzu böyiça aniq talablar belgilab beriladi, adabiyotlar röyxati ilova qilinadi. S rahbari esa bunda maslahatçi sifatida iştirok etadi. S. maşğulotlarining mahsuli, odatda, referat böladi. Referatlar maşğulot davomida tinglanadi va muhokama etiladi. Referatlar mavzuga mos kelişi, metodologik asosi töğri bölişi, mantiqan izçil va aniq ifodalanişi, ilmiy xulosalar asosli hamda amaliyotga aloqador bölişi kerak. Muhokama jarayonini fikr almaşuv tarzida, barça savollarga javob topa oliş imkonini beradigan darajada taşkil etiş S. rahbarining asosiy vazifasidir. S. mavzulari keyinçalik talaba (öquvçi)larning kurs, diplom işlari mavzusiga aylanadi. Ular hatto dissertatsiya mavzusi darajasigaça ham çiqişi mumkin; 2) muayyan agrotexnik tadbir böyiça ötkaziladigan maslahat yiğilişi. Özbekistonda q.x.dagi biror agrotexnik tadbir böyiça paydo bölgan yangiliklarni tegişli mutaxassislarga taniştiriş maqsadida ötkaziladigan S.lar keng yoyilgan. Mas, çigit yoki bugdoy ekiş, paxta yoki don hosilini yiğib oliş böyiça ötkaziladigan S.lar; 3) Özbekistonda nomzodlik yoki drlik ilmiy darajasiga da'vogarning tayyorgarligini sinab köriş uçun i.t. muassasasi va oliy öquv yurtlaridagi olimlarni öz içiga oluvçi ilmiy tuzilma. Nazariy S deb ataladigan bu tuzilma majlisida da'vogar öz dissertatsiyasidagi asosiy ğoyani bayon etib beradi. S a'zolari esa turli savollar b-n uning tayyorgarlik darajasini sinovdan ötkazadilar.

Qozoqboy Yöldoşev, Rözmon Keldiyorov