Seminar

Seminar (lotinça seminarium — «köçatxona», «maktab») — talabalar yoki öquvçilar özlari tayyorlagan ma'ruza, referat va boşqa işlarni öqituvçi rahbarligida muhokama qiladigan amaliy maşğulot şakli. Inglizça Vikipediyaga köra, ingliz tiliga bu söz nemis tilidan ötgan, lotinça asli «köçat ekiladigan joy» ma'nosini beradi va «uruğ» ma'nosidagi ildizga borib taqaladi. ÖzME bu atamaning uç asosiy ma'nosini ajratadi: öquv maşğuloti, amaliy mutaxassislar uçun maslahat yiğilişi va ilmiy darajaga da'vogarlarni sinovdan ötkazadigan ilmiy tuzilma.12

ÖzME'ga köra, oliy va örta maxsus öquv yurtlarida seminar talabalarning nazariy kursni qay darajada özlaştirganini aniqlaş va ularni mutaxassis sifatida tayyorlaşning muhim usullaridan biri hisoblanadi. Unda talabaning referati, ma'ruzasi yoki ilmiy işi tinglanib, fikr almaşiladi. Maşğulotni mavzuni ilmiy jihatdan yaxşi biladigan professor-öqituvçi yoki mutaxassis boşqaradi. Ba'zan seminar ma'ruzalar kursidan mustaqil holda, alohida mavzu böyiça ham ötkaziladi.

Rusça Vikipediya ham seminarni öqituvçi rahbarligidagi muhokama şakli sifatida ta'riflaydi: bunda öqituvçi bahsni muvofiqlaştiruvçi vazifasini bajaradi, mavzu va asosiy manbalar iştirokçilarga oldindan ma'lum qilinadi. Bunday maşğulotlarning maqsadi — kasbiy bahs yuritiş könikmasini şakllantiriş va örganilgan materialni mustahkamlaş. Inglizça Vikipediyaga köra, seminar kiçik guruhlarni muntazam ravişda bir mavzu atrofida töplaydi va har bir iştirokçidan faol qatnaşiş talab qilinadi.

ÖzME'ga köra, munozaraga asoslangan bunday darslar Qadimgi Yunoniston va Rim maktablarida paydo bölgan. 17-asrdan Ğarbiy Yevropa universitetlarida gumanitar yönalişdagi talabalar asl manbalar bilan seminar şaklida işlay boşlagan va bu usul seminarning hozirgi körinişga kelişida muhim rol öynagan. Rusça Vikipediyaga köra, atama 16-asrda paydo bölgan va 18–19-asrlar çegarasida, talabalar ilmiy işning teng huquqli iştirokçisi deb qaralgan davrda yana keng qöllanila boşlagan.

ÖzME'ga köra, zamonaviy seminarlar ma'lum fanni çuqur örganişga qaratiladi. Ulardan uç turi farqlanadi: kursni kengaytirib örgatuvçi seminar, kurs doirasidagi eng muhim mavzularga bağişlangan seminar va ma'ruzalarga boğliq bölmagan, ilmiy izlanişga yönaltirilgan seminar. Mavzular kafedrada tasdiqlanadi, ammo talabalar ularni qiziqişiga qarab tanlaşi mumkin. Rahbar dastlab seminarning maqsadi, mundarijasi va uslubiy yönalişini tuşuntiradi, söngra har bir mavzu uçun talablar va adabiyotlar röyxatini beradi; keyingi bosqiçda u maslahatçi rolida qatnaşadi.

ÖzME'ga köra, seminarning odatiy natijasi — referat. U mavzuga mos, uslubiy jihatdan asosli, mantiqan izçil bölişi va amaliyot bilan boğlanişi kerak. Seminarda boşlangan mavzular keyinçalik kurs işi, diplom işi va hatto dissertatsiyaga aylanişi mumkin. Rusça Vikipediya, şuningdek, biznes-seminarlar, ilmiy jamoalardagi ilmiy seminarlar va internet orqali ötkaziladigan vebinarlarni ham sanab ötadi.

ÖzME'ga köra, Özbekistonda seminar deb qişloq xöjaligidagi biror agrotexnik tadbir böyiça yangiliklarni mutaxassislarga yetkazuvçi maslahat yiğiliş ham ataladi; masalan, çigit yoki buğdoy ekiş, paxta va don hosilini yiğib oliş böyiça seminarlar ötkaziladi.

Uçinçi ma'noda, ÖzME'ga köra, seminar — ilmiy-tadqiqot muassasalari va oliy öquv yurtlari olimlaridan tuzilib, nomzodlik yoki doktorlik darajasiga da'vogarning tayyorgarligini tekşiradigan ilmiy tuzilma. Bunday ilmiy seminar majlisida da'vogar dissertatsiyasining asosiy ğoyalarini bayon qiladi, a'zolar esa savollar orqali uning tayyorgarlik darajasini baholaydi.