Senat
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 295-b. — ziyouz.com
Senat (lot. senatus — keksa) — 1) Qad. Rim Respublikasi davrida oliy hokimiyat organi; 2) Rossiyada 1711 — 1917 y.larda hokimlik qiluvçi S. — qonun çiqaruvçi va davlatni boşqaruvçi oliy davlat organi. 19-a.ning 1-yarmidan oliy sud organi; 1864 y.dan esa oliy kassatsiya instansiyasi. Boş prokuror tomonidan boşkarib turilgan (uning özi 1802 y.dan adliya vaziri). Senatorlarni imperator tayinlagan; 3) bir kança davlatlarda (Italiya, Fransiya, AQŞ, şuningdek, Özbekistonda ham) parlament yuqori palatasining nomi. Odatda, quyi palataga nisbatan boşqaça tartibda saylanadi. Federatsiyalarda (mas, AQŞda) har qaysi ştatdan 2 tadan senator saylanadi; odatda, senatorlarning 1/3 qismi har 2—3 yilda almaştirib turiladi. Ba'zi hollarda S. muayyan sud vakolatlariga ega böladi.
Özbekiston Respublikasida S. a'zolari (senatorlar) Qoraqalpoğiston Respublikasi Jöqorği Kengesi, viloyatlar, tumanlar va şaharlar davlat hokimiyati vakillik organlari deputatlarining tegişli qöşma majlislarida mazkur deputatlar orasidan yaşirin ovoz beriş yöli b-n Qoraqalpoğiston Respublikasi, viloyatlar va Toşkent ş.dan teng mikdorda — 6 kişidan saylanadi. S.ning 16 nafar a'zosi fan, san'at, adabiyot, i.ç. sohasida, davlat va jamiyat faoliyatining boşqa tarmoqdarida katta amaliy tajribaga ega bölgan hamda alohida xizmat körsatgan eng obröli fuqarolar orasidan Özbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan tayinlanadi. Özbekiston Respublikasi Oliy Majlisi S.ining (jami 100 senator) vakolat muddati 5 y. Uning faoliyati Özbekiston Respublikasining Konstitutsiyasiga, «Referendum yakunlari hamda davlat hokimiyati taşkil etilişining asosiy prinsiplari töğrisida»gi (2002 y. 4 apr.), «Özbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati töğrisida»gi (2002 y., 12 dek.) konstitutsiyaviy qonunlarga, şuningdek, «Özbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Reglamenti töğrisida»gi (2003 y. 29 avg.) konunga muvofiq taşkil etiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СЕНАТ (лот. senatus — кекса) — 1) Қад. Рим Республикаси даврида олий ҳокимият органи; 2) Россияда 1711 — 1917 й.ларда ҳокимлик қилувчи С. — қонун чиқарувчи ва давлатни бошқарувчи олий давлат органи. 19-а.нинг 1-ярмидан олий суд органи; 1864 й.дан эса олий кассация инстанцияси. Бош прокурор томонидан бошкариб турилган (унинг ўзи 1802 й.дан адлия вазири). Сенаторларни император тайинлаган; 3) бир канча давлатларда (Италия, Франция, АҚШ, шунингдек, Ўзбекистонда ҳам) парламент юқори палатасининг номи. Одатда, қуйи палатага нисбатан бошқача тартибда сайланади. Федерацияларда (мас, АҚШда) ҳар қайси штатдан 2 тадан сенатор сайланади; одатда, сенаторларнинг 1/3 қисми ҳар 2—3 йилда алмаштириб турилади. Баъзи ҳолларда С. муайян суд ваколатларига эга бўлади.
Ўзбекистон Республикасида С. аъзолари (сенаторлар) Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси, вилоятлар, туманлар ва шаҳарлар давлат ҳокимияти вакиллик органлари депутатларининг тегишли қўшма мажлисларида мазкур депутатлар орасидан яширин овоз бериш йўли б-н Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент ш.дан тенг микдорда — 6 кишидан сайланади. С.нинг 16 нафар аъзоси фан, санъат, адабиёт, и.ч. соҳасида, давлат ва жамият фаолиятининг бошқа тармоқдарида катта амалий тажрибага эга бўлган ҳамда алоҳида хизмат кўрсатган энг обрўли фуқаролар орасидан Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан тайинланади. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси С.ининг (жами 100 сенатор) ваколат муддати 5 й. Унинг фаолияти Ўзбекистон Республикасининг Конституциясига, «Референдум якунлари ҳамда давлат ҳокимияти ташкил этилишининг асосий принциплари тўғрисида»ги (2002 й. 4 апр.), «Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг Сенати тўғрисида»ги (2002 й., 12 дек.) конституциявий қонунларга, шунингдек, «Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Сенатининг Регламенти тўғрисида»ги (2003 й. 29 авг.) конунга мувофиқ ташкил этилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.