Şaharça
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 80-b. — ziyouz.com
Şaharça — ma'muriy-hududiy birlik, şahar aholi manzilgohlari tiplaridan biri. Ş.lar dunyoning barça mamlakatlarida ham mavjud emas. Özbekistonda yaqin vaqglargaça mazkur aholi manzilgohlari şahar tipidagi posyolkalar deyilgan. Manzilgohlarga Ş. maqomi berilişi uçun sanoat korxonalari, t.y. stansiyalari va boşqalar muhim iqtisodiy obyektlar yonida joylaşgan hamda aholisi kamida 2000 kişi bölişi va ularning 2/3 qismini işçi, xizmatçilar va ularning oila a'zolari taşkil etişi lozim. Şuningdek, aholisi 500 kişidan iborat bölgan, biroq istiqbolli yoki uzoq r-nlarda joylaşgan muhim aholi manzilgohlari hamda aholi 2000 kişidan kam bölmagan dam oliş va davolaniş maskanlari bölgan (rekreatsiya ahamiyatli) turar joylar ham Ş.larga kiritiladi.
Ularning viloyatlar böyiça taqsimlanişi ham bir xil emas: Toşkent viloyatida — 18, Qoraqalpoğiston Respublikasida — 16, Samarqand viloyatida — 12, Namangan viloyatida —11, Farğona viloyatida — 10, Jizzax viloyatida — 8, Navoiy, Surxondaryo va Xorazm viloyatlarida — 7 tadan, Sirdaryo va Andijon viloyatlarida — 5 tadan, Qaşqadaryo viloyatida — 4, Buxoro viloyatida —2, şuningdek, Toşkent şahri kengaşiga qaraşli 1 ta Ş. (Uluğbek) bor. Ş. aholisi şahar aholisining 11,6% (1087 ming) ni taşkil etadi (2003). Ş.lar aholisi soni böyiça ham özaro farq qiladi. Eng kiçik Ş. — QublaUstyurt (Qönğirot tumanida) aholisi 0,7 ming kişi bölsa, eng katta Xonqa Ş.si aholisi 35,9 ming kişi. Ş.lar, asosan, qişloq tumanlari markazi vazifasini bajaradi. Şuningdek, konçilar (Ğozğon, Qoratov, Polvontoş, Olamuşuk, Ingiçka va boşqalar), sanoat korxonalari (Kimyogarlar, Iskandar, Oltiariq va boşqalar), t.y. stansiyalari (Xovos, Oltinköl, Yangi Marğilon va boşqalar), ilmiy tadqiqot intlari (Uluğbek) Ş.lari mavjud.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШАҲАРЧА — маъмурий-ҳудудий бирлик, шаҳар аҳоли манзилгоҳлари типларидан бири. Ш.лар дунёнинг барча мамлакатларида ҳам мавжуд эмас. Ўзбекистонда яқин вақгларгача мазкур аҳоли манзилгоҳлари шаҳар типидаги посёлкалар дейилган. Манзилгоҳларга Ш. мақоми берилиши учун саноат корхоналари, т.й. станциялари ва бошқалар муҳим иқтисодий объектлар ёнида жойлашган ҳамда аҳолиси камида 2000 киши бўлиши ва уларнинг 2/3 қисмини ишчи, хизматчилар ва уларнинг оила аъзолари ташкил этиши лозим. Шунингдек, аҳолиси 500 кишидан иборат бўлган, бироқ истиқболли ёки узоқ р-нларда жойлашган муҳим аҳоли манзилгоҳлари ҳамда аҳоли 2000 кишидан кам бўлмаган дам олиш ва даволаниш масканлари бўлган (рекреация аҳамиятли) турар жойлар ҳам Ш.ларга киритилади.
Уларнинг вилоятлар бўйича тақсимланиши ҳам бир хил эмас: Тошкент вилоятида — 18, Қорақалпоғистон Республикасида — 16, Самарқанд вилоятида — 12, Наманган вилоятида —11, Фарғона вилоятида — 10, Жиззах вилоятида — 8, Навоий, Сурхондарё ва Хоразм вилоятларида — 7 тадан, Сирдарё ва Андижон вилоятларида — 5 тадан, Қашқадарё вилоятида — 4, Бухоро вилоятида —2, шунингдек, Тошкент шаҳри кенгашига қарашли 1 та Ш. (Улуғбек) бор. Ш. аҳолиси шаҳар аҳолисининг 11,6% (1087 минг) ни ташкил этади (2003). Ш.лар аҳолиси сони бўйича ҳам ўзаро фарқ қилади. Энг кичик Ш. — ҚублаУстюрт (Қўнғирот туманида) аҳолиси 0,7 минг киши бўлса, энг катта Хонқа Ш.си аҳолиси 35,9 минг киши. Ш.лар, асосан, қишлоқ туманлари маркази вазифасини бажаради. Шунингдек, кончилар (Ғозғон, Қоратов, Полвонтош, Оламушук, Ингичка ва бошқалар), саноат корхоналари (Кимёгарлар, Искандар, Олтиариқ ва бошқалар), т.й. станциялари (Ховос, Олтинкўл, Янги Марғилон ва бошқалар), илмий тадқиқот интлари (Улуғбек) Ш.лари мавжуд.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.