Şajara
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 6-b. — ziyouz.com
Şajara (arab. — daraxt), genealogiya — kişilarning kelib çiqişi, ajdodlari va qonqarindoşlik aloqalari majmui. Uni tarix fanining bir tarmoği — genealogiya fani örganadi. Podşolar, xukmdorlar, afsonaviy qahramonlar naslnasabiga qiziqiş qadim zamonlardanoq bölgan, lekin örta asrlarda Ş. imtiyozli tabaqalarning paydo bölişi va ularning avlodajdodlarini rasmiylaştirişga qiziqişning kuçayişi b-n alohida ahamiyat kasb etgan. Bu, öz navbatida, 15-a.dan boşlab Ş. örtasidagi nikoh aloqalari haqida guvohlik beruvçilarning paydo bölişiga olib kelgan. Şu davrlarda uruğ yoki birbiriga yaqin bir neça uruğ a'zolarining naslnasabiga oid bir neça daftarlar tuzila boşlagan. Urta Osiyoda Ş.ga oid dastlabki yirik asarlar 15—17-a.larda paydo bölgan. Ayniqsa, Abulğoziy Bahodirxonning «Şajarayi turk» va «Şajarayi tarokima» asarlari 13—17-a.lardagi möğul va turk uruğlari, hukmdorlari haqida qimmatli ma'lumotlar beradi. Örta Osiyoda nasab daftariga xöjalar, saidlar va b. ega bölib, bu hujjatlar ularning payğambar, sahobalar, tarxon, beklar naslidan kelib çiqqanligini körsatuvçi dalil sifatida, şuningdek, soliq tölaş, xalq haşarlariga çiqiş va b. işlarda alohida imtiyozga, umuman jamiyat hayotida yuqori mavqega ega bulişi uçun xizmat qilgan. Ş. hujjatlari dastlab şaxening siyosiy mavqeiga köra, guvohlar iştirokida hukmdorlar huzurida tuzilgan va uning muxri b-n tasdiqlangan. Keyinçalik hukmdorlar avvalgi muhrlarni körib tasdiqlab beraverişgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШАЖАРА (араб. — дарахт), генеалогия — кишиларнинг келиб чиқиши, аждодлари ва қонқариндошлик алоқалари мажмуи. Уни тарих фанининг бир тармоғи — генеалогия фани ўрганади. Подшолар, хукмдорлар, афсонавий қаҳрамонлар наслнасабига қизиқиш қадим замонларданоқ бўлган, лекин ўрта асрларда Ш. имтиёзли табақаларнинг пайдо бўлиши ва уларнинг авлодаждодларини расмийлаштиришга қизиқишнинг кучайиши б-н алоҳида аҳамият касб этган. Бу, ўз навбатида, 15-а.дан бошлаб Ш. ўртасидаги никоҳ алоқалари ҳақида гувоҳлик берувчиларнинг пайдо бўлишига олиб келган. Шу даврларда уруғ ёки бирбирига яқин бир неча уруғ аъзоларининг наслнасабига оид бир неча дафтарлар тузила бошлаган. Урта Осиёда Ш.га оид дастлабки йирик асарлар 15—17-а.ларда пайдо бўлган. Айниқса, Абулғозий Баҳодирхоннинг «Шажарайи турк» ва «Шажарайи тарокима» асарлари 13—17-а.лардаги мўғул ва турк уруғлари, ҳукмдорлари ҳақида қимматли маълумотлар беради. Ўрта Осиёда насаб дафтарига хўжалар, саидлар ва б. эга бўлиб, бу ҳужжатлар уларнинг пайғамбар, саҳобалар, тархон, беклар наслидан келиб чиққанлигини кўрсатувчи далил сифатида, шунингдек, солиқ тўлаш, халқ ҳашарларига чиқиш ва б. ишларда алоҳида имтиёзга, умуман жамият ҳаётида юқори мавқега эга булиши учун хизмат қилган. Ш. ҳужжатлари дастлаб шахенинг сиёсий мавқеига кўра, гувоҳлар иштирокида ҳукмдорлар ҳузурида тузилган ва унинг мухри б-н тасдиқланган. Кейинчалик ҳукмдорлар аввалги муҳрларни кўриб тасдиқлаб бераверишган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.