Şajara
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Şajara (arabça — «daraxt»), nasabnoma — kişilarning kelib çiqişi, ajdodlari va qon-qarindoşlik aloqalari tizimi, şuningdek bu aloqalarni qayd etuvçi hujjat yoki çizma. Avlodlar bir ildizdan tarmoqlanib ketgan daraxtga öxşatib tasvirlangani uçun u şunday nom olgan. ÖzME'ga köra, şajarani tarix fanining bir tarmoği — genealogiya örganadi.12
Genealogiya fani
13Rusça Vikipediyaga köra, «genealogiya» yunonça «genea» — «uruğ, avlod» va «logos» — «söz, hisob» sözlaridan tuzilgan bölib, oilalarning kelib çiqişi, vorisligi va qarindoşligi haqidagi ma'lumotlarni tizimli töplaydigan yordamçi tarixiy fan hisoblanadi. U geraldika, diplomatika va boşqa tarixiy fanlar bilan yaqin boğliq. Inglizça Vikipediyaga köra, genealoglar oğzaki suhbatlar, tarixiy hujjatlar va genetik tahlil yordamida ma'lumot töplaydi, natijani esa köpinça çizma — oila daraxti şaklida yoki hikoya tarzida taqdim etadi. 21-asr boşidan DNK tahliliga asoslangan genetik genealogiya ham keng tarqalmoqda.
Tarixi
13ÖzME'ga köra, podşolar, hukmdorlar va afsonaviy qahramonlarning nasl-nasabiga qiziqiş qadimdan bölgan. Örta asrlarda imtiyozli tabaqalar şakllanib, ularning ajdodlarini rasmiy qayd etişga ehtiyoj kuçaygani sababli şajara alohida ahamiyat kasb etgan. 15-asrdan boşlab şajaraga oid nikoh aloqalarini tasdiqlovçi guvohliklar paydo bölgan, bir yoki bir neça yaqin uruğ a'zolarining nasabiga bağişlangan daftarlar tuzila boşlagan.
Örta Osiyodagi şajara an'anasi
13ÖzME'ga köra, Örta Osiyoda şajaraga oid ilk yirik asarlar 15—17-asrlarda yaratilgan. Ular orasida Abulğozi Bahodirxonning «Şajarai turk» va «Şajarai tarokima» asarlari ayniqsa qimmatli bölib, 13—17-asrlardagi möğul va turkiy uruğlar hamda hukmdorlar haqida muhim ma'lumotlar beradi.
Örta Osiyoda xöjalar, sayyidlar va boşqa toifalar nasab daftarlariga ega bölgan. ÖzME'ga köra, bu hujjatlar ularning payğambar, sahobalar, tarxonlar yoki beklar avlodidan ekanini isbotlovçi dalil hisoblangan va soliq tölaş, xalq haşarlariga çiqiş kabi majburiyatlardan imtiyoz oliş, jamiyatda yuqori mavqe egallaşda asos bölib xizmat qilgan.
Şajara hujjatlari dastlab şaxsning siyosiy mavqeiga qarab, guvohlar iştirokida, hukmdor huzurida tuzilgan va uning muhri bilan tasdiqlangan. ÖzME'ga köra, keyinçalik hukmdorlar yangi şajara tuzdirmay, avvalgi muhrlarni körib, hujjatni qayta tasdiqlab beraverişgan.
Bugungi ahamiyati
13Inglizça Vikipediyaga köra, odamlar öz ajdodlarini qiziqiş, oila tarixini kelajak avlodlarga saqlab qoliş istagi, irsiy kasalliklarni aniqlaş yoki merosxörlarni topiş kabi huquqiy maqsadlarda örganadi. Tarixçilar uçun esa şajaralar sulolalar tarixi, uruğ-qabila tuzilişi va ijtimoiy munosabatlarni örganişda muhim manba bölib qolmoqda.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Şajara // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3025 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAŞajara. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3025
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3025
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Генеалогияru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Genealogyen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 9-jild, 6-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 6-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.