Şamol energetikasi
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 21-b. — ziyouz.com
Şamol energetikasi - fan va texnikaning şamol oqimining kinetik energiyasidan mexanik, elektr va issiklik energiyasi olişda foydalaniş usullarini, nazariy asoslarini işlab çiquvçi va xalq xujaligida şamol energiyasidan foydalaniş tarmoqlari hamda yullarini belgilovçi sohasi. Inson şamol kuçidan kadimdan foydalanib kelgan. Oldiniga uning kuçidan faqat yelkanli qayiqlarda foydalanilgan, keyinçalik (mil. av. 2—1-a.) Misr va Xitoyda şamol tegirmonlari paydo bulgan (q. Şamol tegirmoni), keyinçalik şamol dvigatellari va qurilmalari yaratilgan. Şamol energiyasidan Quyoş va suv energiyasi b-n birga foydalaniş katta ahamiyatga ega. Ş.e., asosan, 2 qismga bulinadi: şamol texnikasi va şamoldan foydalaniş. Şamol texnikasi qismi şamol kuçidan foydalanib işlovçi texnika vositalari (agregatlari, dvigatellari, qurilmalari) ni loyihalaşning nazariy asoslari va amaliy usullarini işlab çiqiş b-n şuğullanadi. Şamoldan foydalaniş qismida şamol energiyasidan samarali foydalaniş, şamol qurilmalaridan unumli foydalaniş, ularning texnikiqtisodiy kursatkiçlarini yaxşilaş masalalari va b.ning nazariy va amaliy masalalari urganiladi va amalda tatbiq qilinadi. Ş.e. uzining nazariy va amaliy masalalarini urganiş va işlab çiqişda boşqa fan sohalariga, ayniqsa, aerologik tadqiqotlar natijalariga asoslanadi. Boşka energiya manbalaridan foydalaniş noqulay va umuman bunday manbalar yöq joylarda Ş.e. işlanmalari juda asqotadi. Örta Osiye'da (xususan, Uzbekistonda) daşt, çöl va çala çullarda Ş.e. texnika vositalari köl kelişi mumkin. Özbekiston FA Energetika va avtomatika intida Ş.e. muammolari b-n ham şuğullaniladi.
Q.: Şamol tegirmoni
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШАМОЛ ЭНЕРГЕТИКАСИ - фан ва техниканинг шамол оқимининг кинетик энергиясидан механик, электр ва иссиклик энергияси олишда фойдаланиш усулларини, назарий асосларини ишлаб чиқувчи ва халқ хужалигида шамол энергиясидан фойдаланиш тармоқлари ҳамда йулларини белгиловчи соҳаси. Инсон шамол кучидан кадимдан фойдаланиб келган. Олдинига унинг кучидан фақат елканли қайиқларда фойдаланилган, кейинчалик (мил. ав. 2—1-а.) Миср ва Хитойда шамол тегирмонлари пайдо булган (қ. Шамол тегирмони), кейинчалик шамол двигателлари ва қурилмалари яратилган. Шамол энергиясидан Қуёш ва сув энергияси б-н бирга фойдаланиш катта аҳамиятга эга. Ш.э., асосан, 2 қисмга булинади: шамол техникаси ва шамолдан фойдаланиш. Шамол техникаси қисми шамол кучидан фойдаланиб ишловчи техника воситалари (агрегатлари, двигателлари, қурилмалари) ни лойиҳалашнинг назарий асослари ва амалий усулларини ишлаб чиқиш б-н шуғулланади. Шамолдан фойдаланиш қисмида шамол энергиясидан самарали фойдаланиш, шамол қурилмаларидан унумли фойдаланиш, уларнинг техникиқтисодий курсаткичларини яхшилаш масалалари ва б.нинг назарий ва амалий масалалари урганилади ва амалда татбиқ қилинади. Ш.э. узининг назарий ва амалий масалаларини урганиш ва ишлаб чиқишда бошқа фан соҳаларига, айниқса, аэрологик тадқиқотлар натижаларига асосланади. Бошка энергия манбаларидан фойдаланиш ноқулай ва умуман бундай манбалар йўқ жойларда Ш.э. ишланмалари жуда асқотади. Ўрта Осие’да (хусусан, Узбекистонда) дашт, чўл ва чала чулларда Ш.э. техника воситалари кўл келиши мумкин. Ўзбекистон ФА Энергетика ва автоматика интида Ш.э. муаммолари б-н ҳам шуғулланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.