Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Şamol tegirmoni

    Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 20–21-b. — ziyouz.com

    Şamol tegirmoni - şamol oqimining kinetik energiyasidan foydalanişga asoslangan qurilma (inşoot). Don yançiş va suv çikariş uçun möljallab quriladi. Dastlabki Ş.t. mil. av. 2— ]a.da Misr va Xitoyda paydo bölgan. U inson kuli b-n yasalgan birinçi mexanik dvigatel hisoblangan. Ş.t. korpus, tört yoki olti parrakli galdi rak (baraban), şamol dvigateli, tegirmon toşi, dvigateldan toşga harakat uzatuvçi oraliq mexanizmlardan iborat. Ş.t. korpusi, parraklari, dvigatellari, oraliq mexanizmlari, asosan, pişiq yoğoçdan yasalgan. Parrakli ğildirakning diametri 15—24 m böladi. Suv tegirmoni va elektr tegirmon paydo bulganidan keyin ham (q. Tegirmon) ayrim joylarda Ş.t. öz ahamiyatini yöqotmagan. Ş.t., asosan, şamol kuçli esib turadigan hududlarda qurilgan. Şamol unça kuçli esmaydigan, ammo suv serob bölgan joylarda, mas, Markaziy Osiyoda suv tegirmonlari qurilgan (Ş.t. faqat Qozoğistonning şim. hududlarida bor, Özbekiston hududida suv tegirmonlari qurilgan, Ş.t. yöq).

    Q.: Tegirmon

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ШАМОЛ ТЕГИРМОНИ - шамол оқимининг кинетик энергиясидан фойдаланишга асосланган қурилма (иншоот). Дон янчиш ва сув чикариш учун мўлжаллаб қурилади. Дастлабки Ш.т. мил. ав. 2— ]а.да Миср ва Хитойда пайдо бўлган. У инсон кули б-н ясалган биринчи механик двигатель ҳисобланган. Ш.т. корпус, тўрт ёки олти парракли галди рак (барабан), шамол двигатели, тегирмон тоши, двигателдан тошга ҳаракат узатувчи оралиқ механизмлардан иборат. Ш.т. корпуси, парраклари, двигателлари, оралиқ механизмлари, асосан, пишиқ ёғочдан ясалган. Парракли ғилдиракнинг диаметри 15—24 м бўлади. Сув тегирмони ва электр тегирмон пайдо булганидан кейин ҳам (қ. Тегирмон) айрим жойларда Ш.т. ўз аҳамиятини йўқотмаган. Ш.т., асосан, шамол кучли эсиб турадиган ҳудудларда қурилган. Шамол унча кучли эсмайдиган, аммо сув сероб бўлган жойларда, мас, Марказий Осиёда сув тегирмонлари қурилган (Ш.т. фақат Қозоғистоннинг шим. ҳудудларида бор, Ўзбекистон ҳудудида сув тегирмонлари қурилган, Ш.т. йўқ).

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.