Şarşara
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 45-b. — ziyouz.com
Şarşara — daryo özanidagi tik jarliklardan suvning pastga otilib tuşişi. Suv bir neçta poğonalardan oqib tuşib, Ş.lar qatori — kaskad hosil qilişi mumkin. Dare yumşoq va qattiq jinslardan tarkib topgan joylardan ötganda yumşoq jinsli joyni öyib kirib poğona hosil qiladi va şu poğonalardan pastga otilib tuşadi. Ş. poğonasi betöxtov yemirilib turadi va Ş. oqimning yuqori tomoniga siljib boradi. Poğona tez yemirilib borgan joylarda Ş. örnida ostonalar hosil böladi. Toğlardagi tor vodiy va daralarning öpirilib tuşgan qattiq toğ jinslari b-n tösilişi oqibatida hamda tekisliklarda daryoning qattiq jinslar yer yuzasiga çiqib qolgan joylardan ötişida ham Ş.lar paydo bölişi mumkin.
Örta Osiyo daryolarining toğli hududlaridagi irmoklari, soylar ba'zi joylarda unça katta bölmagan Ş.lar (mas, Sangardakdaryo Ş.si) hosil qilgan. Daryolardagi Ş.lar kema qatnovi va yogoç oqizişga xalaqit beradi, biroq GESlar quriş uçun kulaydir.
Dunyodagi eng baland va maşhur şarşaralar
Nomi Joylaşgan örni Baland Anxel Jan.Amerika 1054 Tugela Afrika 933 Yosemit Şim.Amerika 727 Utigard Yevrosiyo 610 Saterlend Okeaniya 580 Viktoriya Afrika 120 Iguasu Jan. Amerika 72 Niagara Şim.Amerika 51 Boyoma Afrika 40
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШАРШАРА — дарё ўзанидаги тик жарликлардан сувнинг пастга отилиб тушиши. Сув бир нечта поғоналардан оқиб тушиб, Ш.лар қатори — каскад ҳосил қилиши мумкин. Даре юмшоқ ва қаттиқ жинслардан таркиб топган жойлардан ўтганда юмшоқ жинсли жойни ўйиб кириб поғона ҳосил қилади ва шу поғоналардан пастга отилиб тушади. Ш. поғонаси бетўхтов емирилиб туради ва Ш. оқимнинг юқори томонига силжиб боради. Поғона тез емирилиб борган жойларда Ш. ўрнида остоналар ҳосил бўлади. Тоғлардаги тор водий ва дараларнинг ўпирилиб тушган қаттиқ тоғ жинслари б-н тўсилиши оқибатида ҳамда текисликларда дарёнинг қаттиқ жинслар ер юзасига чиқиб қолган жойлардан ўтишида ҳам Ш.лар пайдо бўлиши мумкин.
Ўрта Осиё дарёларининг тоғли ҳудудларидаги ирмоклари, сойлар баъзи жойларда унча катта бўлмаган Ш.лар (мас, Сангардакдарё Ш.си) ҳосил қилган. Дарёлардаги Ш.лар кема қатнови ва ёгоч оқизишга халақит беради, бироқ ГЭСлар қуриш учун кулайдир.
Дунёдаги энг баланд ва машҳур шаршаралар
Номи Жойлашган ўрни Баланд Анхель Жан.Америка 1054 Тугела Африка 933 Йосемит Шим.Америка 727 Утигард Евросиё 610 Сатерленд Океания 580 Виктория Африка 120 Игуасу Жан. Америка 72 Ниагара Шим.Америка 51 Бойома Африка 40
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.