Şavkat Buxoriy

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 2–3-b. — ziyouz.com

Şavkat Buxoriy (taxallusi; ismi Muhammad Ishoq) (17-a.ning 20y. lari, Buxoro — 1695/1699, Isfahon) — forstojik şoiri. Buxoroda tahsil olgan. Sarroflik b-n şuğullangan. Hirotga kelib, şahar hokimi Safoqulixon Şomlu va uning vaziri Mirzo Sa'duddin xizmatida bölgan. Dastlab Nozik taxallusi b-n şe'rlar yozgan. Ş.B. öz davrining yetuk şoiri, hind uslubining namoyandalaridan bölgan, nafaqat zamondoş, balki özidan keyingi şoirlarga ham ta'sir körsatgan. Maleho Samarqandiyning «Muzakkir ulashob», Mirzo Muhammad Tohir Nasrobodiyning «Tazkirai Nasrobodiy», Ğulomalixon Ozod Bilgiromiyning «Xizonai Omira», Şamsiddin Somiyning «Qomus ula'lom» tazkiralarida şoir haqida ma'lumot berilib, şe'rlaridan namunalar keltirilgan. Isfahonda u b-n 7 oy davomida muloqotda bölgan Maleho öz tazkirasidan örin olgan 202 şoir içidan faqat Ş.B.ga batafsil va yuksak baho bergan. U an'anaviy uslubni yangilagan, ohorli va gözal fikru taşbexlarni öziga xos usudda badiiy yuksak ifodalagan. An'anaviy işq mavzui b-n birga, şoir ijodida tarjimai hol ruhidagi, vatandan va döstlardan judolik, dunyo, zamon va odamlardan şikoyat ohangidagi şe'rlar yetakçilik qiladi. Hayotsevarlik, pandu nasihat va b. ham şoir ijodining asosiy xususiyatlaridan hisoblanadi.

Merosining asosiy qismini qasida, ğazal, qit'a va ruboiylar taşkil etadi. 6221 baytdan iborat şe'riy merosi töplanib, 1987 y.da Duşanbada naşr qilingan. Devonining nusxalari Toşkent, Duşanba, Moskva, SanktPeterburgdagi qölyozma fondlarida saqlanadi.

As: Buxoriylar böstoni, T., 1997. Ad..Töxsanov Q., Şavkat Buxoriyşeriyatining uslubi va badiyati, Samarkand, 1998.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ШАВКАТ БУХОРИЙ (тахаллуси; исми Муҳаммад Исҳоқ) (17-а.нинг 20й. лари, Бухоро — 1695/1699, Исфаҳон) — форстожик шоири. Бухорода таҳсил олган. Саррофлик б-н шуғулланган. Ҳиротга келиб, шаҳар ҳокими Сафоқулихон Шомлу ва унинг вазири Мирзо Саъдуддин хизматида бўлган. Дастлаб Нозик тахаллуси б-н шеърлар ёзган. Ш.Б. ўз даврининг етук шоири, ҳинд услубининг намояндаларидан бўлган, нафақат замондош, балки ўзидан кейинги шоирларга ҳам таъсир кўрсатган. Малеҳо Самарқандийнинг «Музаккир уласҳоб», Мирзо Муҳаммад Тоҳир Насрободийнинг «Тазкираи Насрободий», Ғуломалихон Озод Билгиромийнинг «Хизонаи Омира», Шамсиддин Сомийнинг «Қомус улаълом» тазкираларида шоир ҳақида маълумот берилиб, шеърларидан намуналар келтирилган. Исфаҳонда у б-н 7 ой давомида мулоқотда бўлган Малеҳо ўз тазкирасидан ўрин олган 202 шоир ичидан фақат Ш.Б.га батафсил ва юксак баҳо берган. У анъанавий услубни янгилаган, оҳорли ва гўзал фикру ташбехларни ўзига хос усудда бадиий юксак ифодалаган. Анъанавий ишқ мавзуи б-н бирга, шоир ижодида таржимаи ҳол руҳидаги, ватандан ва дўстлардан жудолик, дунё, замон ва одамлардан шикоят оҳангидаги шеърлар етакчилик қилади. Ҳаётсеварлик, панду насиҳат ва б. ҳам шоир ижодининг асосий хусусиятларидан ҳисобланади.

Меросининг асосий қисмини қасида, ғазал, қитъа ва рубоийлар ташкил этади. 6221 байтдан иборат шеърий мероси тўпланиб, 1987 й.да Душанбада нашр қилинган. Девонининг нусхалари Тошкент, Душанба, Москва, СанктПетербургдаги қўлёзма фондларида сақланади.

Ас: Бухорийлар бўстони, Т., 1997. Ад..Тўхсанов Қ., Шавкат Бухорийшеьриятининг услуби ва бадияти, Самарканд, 1998.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.