Şerobod tumani

Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 114–115-b. — ziyouz.com

Şerobod tumani - Surxondaryo viloyatidagi tuman. 1926 yil 29 sentyabrda taşkil etilgan. Tuman şim.dan Boysun, şim.şarqsan Bandixon, şarqdan Qiziriq, jan.dan Muzrabot, jan. şarqdan Angor tumanlari, şim.ğarbdan Qaşqadaryo viloyati, ğarbdan Turkmaniston bilan çegaradoş. Mayd. 2,73 ming km2. Aholisi 134 ming kişi (2003). Ş.t.da 1 şahar (Şerobod), 9 qişloq fuqarolari yiğini (Böston, Zaraboğ, Oqqörğon, Rabotak, Sariqamiş, Seplon, Talaşqon, Çinobod, Yangiturmuş) bor. Markazi — Şerobod şahri.

Tabiati. Relyefi tekislik, adir va toğlikdan iborat. Tekislik qismi çöl landşaftli. Tuman ğarbida Köhitang toğ tizmasi (eng baland joyi Ayri ota çöqqisi, 3139 m), toğlar orasida Zaraboğ va Paşxörd botiqlari joylaşgan. Janubiy ğarbidan şim.şarqqa tomon ŞerobodSariqamiş qirlari ötadi. Foydali qazilmalardan katta zaxiraga ega bölgan oş tuzi, oltingugurt, qömir, yonuvçi slanets, marmar, granit va quriliş materiallari konlari mavjud. Iklimi quruq subtropik iqlim. Yillik örtaça tra 18°. Yanv. ning örtaça t-rasi tekislik qismida 3,6°, toğlarda —6°, eng past tra —20°. Iyulning örtaça t-rasi 32,1°, eng yuqori tra 48°. Yiliga 150 mm yoğin tuşadi, ğarbiy toğ oldi zonasida 500 mm ga yetadi. Vegetatsiya davri 266 kun. Tuman hududidan Şerobod daryosi va uning Maydon, Ilonsoy, Laylagonsoy irmoqlari ötadi. Tumanning jan. çegarasi böylab Zang kanali, şarqdan Şerobod magistral kanali oqadi. Oqtoş, Daşxörd, Zaraboğ qişloqlari atroflarida qadimda foydalanib kelinayotgan korizlar bor. Tekislikda oç va töq böz tuproqlar, adirlarda arid, toğlarda sur tuproqlar tarqalgan. Yovvoyi ösimliklardan arça, mavrak, kiyiköt, toğ rayhon, kovrak, şuvok, Vandob qişloği atroflarida şirinmiya, zanjabil, rovoç va boşqalar ösadi. Yovvoyi hayvonlardan böri, tulki, jayran, kalamuş, qöşoyoq, yumronqoziq, jayra, körsiçqon, töqayzorlarda töqay muşugi, qobon, çiyaböri; quşlardan kaklik, mayna, qaldirğoç, söfitörğay, çil, körşapalak, ğoz, ördak; sudraluvçilardan, öqilon, gekkon, közoynakli ilon va boşqalar yaşaydi.

Aholisi, asosan, özbeklar (95,9%), şuningdek, tojik, rus, turkman, tatar, qozoq, koreys va boşqalar millat vakillari ham yaşaydi. Aholi ziçligi 1 km2 ga 50 kişi.

Xöjaligi. Tumanda paxta tozalaş, keramika, ğişt, un zdlari, MTP, «Xöjaikon» tuz koni, «Kampirtepa» granit karyeri, 130 dan ziyod xususiy firma, 16 aksiyadorlik jamiyati, dehqon bozori, quriliş va transport korxonalari, 250 savdo, 170 maişiy xizmat, 50 jamoa ovqatlaniş obyektlari bor. Q.x., asosan, paxtaçilik, ğallaçilik va çorvaçilikka ixtisoslaşgan. Sabzavotçilik, polizçilik, pillaçilik ham rivojlangan.

Ş.t.da 11 şirkat, 3 dehqon fermer xöjaliklari uyuşmasi, 256 fermer, 1 asalariçilik, 2 qorakölçilik xöjaliklari mavjud. Suğoriladigan yerlarning 16,5 ming gektariga paxta, 13,4 ming gektariga ğalla ekiladi. Şuningdek, kartoşka, sabzavot va poliz mahsulotlari, uzum, meva ham yetiştiriladi. 24,7 ming gektar yer örmonzor, 2,2 ming gektar yer köp yillik daraxtzor, 127 ming gektar yer yaylov bilan band (2003).

Tuman jamoa va şaxsiy xöjaliklarida 32,6 ming qoramol (şu jumladan, 15,3 ming sigir), 122,6 ming qöy va eçki, 57,3 ming parranda, 800 dan ziyod yilqi boqiladi.

Tumandagi 65 umumiy ta'lim maktabida 37 ming öquvçi ta'lim oladi (2003), 4 kasb-hunar kolleji, akademik litsey, madaniyat va istirohat boği, 7 klub va madaniyat uyi, ölkaşunoslik muzeyi, markaziy kutubxona va uning tarmoqlari mavjud. 2 stadion, 18 sport zali, 316 sport maydonçasi, sport majmuasi faoliyat körsatadi. 5 kasalxona (şu jumladan, 2 tasi qişloqda), 24 ambulatoriyapoliklinika, 51 feldşerakuşerlik punkti, 10 qişloq vraçlik punkti, tez yordam punkti, 13 dorixona aholiga xizmat körsatadi. Tibbiy muassasalarda 165 vraç, 1137 örta tibbiy xodim işlaydi.

Tuman hududida «Oqtoş» va «Vandob» sanatoriy va soğlomlaştiriş oromgohlari joylaşgan.

Şerobod—Qumqörğon, Şerobod— Angor—Termiz va boşqalar yönalişlarda avtobuslar qatnaydi. Arxeologik topilmalar Ş.t. hududi qadimiyligini tasdiqlaydi.

Tuman hududida ibtidoiy san'atga tegişli Zaravutsoy rasmlari, Jarsöton va Jondavlattepa qadimiy şahar xarobalari, Nondahana inşooti (19— 20-asr boşlari) bor.

Hoz. Ş.t. hududidan islom olamidagi maşhur muhaddis Imom Termiziy yetişib çiqqan. Tumanda Imom atTermiziy maqbarasi saqlangan.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ШЕРОБОД ТУМАНИ - Сурхондарё вилоятидаги туман. 1926 йил 29 сентябрда ташкил этилган. Туман шим.дан Бойсун, шим.шарқцан Бандихон, шарқдан Қизириқ, жан.дан Музработ, жан. шарқдан Ангор туманлари, шим.ғарбдан Қашқадарё вилояти, ғарбдан Туркманистон билан чегарадош. Майд. 2,73 минг км2. Аҳолиси 134 минг киши (2003). Ш.т.да 1 шаҳар (Шеробод), 9 қишлоқ фуқаролари йиғини (Бўстон, Зарабоғ, Оққўрғон, Работак, Сариқамиш, Сеплон, Талашқон, Чинобод, Янгитурмуш) бор. Маркази — Шеробод шаҳри.

Табиати. Рельефи текислик, адир ва тоғликдан иборат. Текислик қисми чўл ландшафтли. Туман ғарбида Кўҳитанг тоғ тизмаси (энг баланд жойи Айри ота чўққиси, 3139 м), тоғлар орасида Зарабоғ ва Пашхўрд ботиқлари жойлашган. Жанубий ғарбидан шим.шарққа томон ШерободСариқамиш қирлари ўтади. Фойдали қазилмалардан катта захирага эга бўлган ош тузи, олтингугурт, қўмир, ёнувчи сланец, мармар, гранит ва қурилиш материаллари конлари мавжуд. Иклими қуруқ субтропик иқлим. Йиллик ўртача тра 18°. Янв. нинг ўртача т-раси текислик қисмида 3,6°, тоғларда —6°, энг паст тра —20°. Июлнинг ўртача т-раси 32,1°, энг юқори тра 48°. Йилига 150 мм ёғин тушади, ғарбий тоғ олди зонасида 500 мм га етади. Вегетация даври 266 кун. Туман ҳудудидан Шеробод дарёси ва унинг Майдон, Илонсой, Лайлагонсой ирмоқлари ўтади. Туманнинг жан. чегараси бўйлаб Занг канали, шарқдан Шеробод магистрал канали оқади. Оқтош, Дашхўрд, Зарабоғ қишлоқлари атрофларида қадимда фойдаланиб келинаётган коризлар бор. Текисликда оч ва тўқ бўз тупроқлар, адирларда арид, тоғларда сур тупроқлар тарқалган. Ёввойи ўсимликлардан арча, маврак, кийикўт, тоғ райҳон, коврак, шувок, Вандоб қишлоғи атрофларида ширинмия, занжабил, ровоч ва бошқалар ўсади. Ёввойи ҳайвонлардан бўри, тулки, жайран, каламуш, қўшоёқ, юмронқозиқ, жайра, кўрсичқон, тўқайзорларда тўқай мушуги, қобон, чиябўри; қушлардан каклик, майна, қалдирғоч, сўфитўрғай, чил, кўршапалак, ғоз, ўрдак; судралувчилардан, ўқилон, геккон, кўзойнакли илон ва бошқалар яшайди.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар (95,9%), шунингдек, тожик, рус, туркман, татар, қозоқ, корейс ва бошқалар миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳоли зичлиги 1 км2 га 50 киши.

Хўжалиги. Туманда пахта тозалаш, керамика, ғишт, ун здлари, МТП, «Хўжаикон» туз кони, «Кампиртепа» гранит карьери, 130 дан зиёд хусусий фирма, 16 акциядорлик жамияти, деҳқон бозори, қурилиш ва транспорт корхоналари, 250 савдо, 170 маиший хизмат, 50 жамоа овқатланиш объектлари бор. Қ.х., асосан, пахтачилик, ғаллачилик ва чорвачиликка ихтисослашган. Сабзавотчилик, полизчилик, пиллачилик ҳам ривожланган.

Ш.т.да 11 ширкат, 3 деҳқон фермер хўжаликлари уюшмаси, 256 фермер, 1 асаларичилик, 2 қоракўлчилик хўжаликлари мавжуд. Суғориладиган ерларнинг 16,5 минг гектарига пахта, 13,4 минг гектарига ғалла экилади. Шунингдек, картошка, сабзавот ва полиз маҳсулотлари, узум, мева ҳам етиштирилади. 24,7 минг гектар ер ўрмонзор, 2,2 минг гектар ер кўп йиллик дарахтзор, 127 минг гектар ер яйлов билан банд (2003).

Туман жамоа ва шахсий хўжаликларида 32,6 минг қорамол (шу жумладан, 15,3 минг сигир), 122,6 минг қўй ва эчки, 57,3 минг парранда, 800 дан зиёд йилқи боқилади.

Тумандаги 65 умумий таълим мактабида 37 минг ўқувчи таълим олади (2003), 4 касб-ҳунар коллежи, академик лицей, маданият ва истироҳат боғи, 7 клуб ва маданият уйи, ўлкашунослик музейи, марказий кутубхона ва унинг тармоқлари мавжуд. 2 стадион, 18 спорт зали, 316 спорт майдончаси, спорт мажмуаси фаолият кўрсатади. 5 касалхона (шу жумладан, 2 таси қишлоқда), 24 амбулаторияполиклиника, 51 фельдшеракушерлик пункти, 10 қишлоқ врачлик пункти, тез ёрдам пункти, 13 дорихона аҳолига хизмат кўрсатади. Тиббий муассасаларда 165 врач, 1137 ўрта тиббий ходим ишлайди.

Туман ҳудудида «Оқтош» ва «Вандоб» санаторий ва соғломлаштириш оромгоҳлари жойлашган.

Шеробод—Қумқўрғон, Шеробод— Ангор—Термиз ва бошқалар йўналишларда автобуслар қатнайди. Археологик топилмалар Ш.т. ҳудуди қадимийлигини тасдиқлайди.

Туман ҳудудида ибтидоий санъатга тегишли Заравутсой расмлари, Жарцўтон ва Жондавлаттепа қадимий шаҳар харобалари, Нондаҳана иншооти (19— 20-аср бошлари) бор.

Ҳоз. Ш.т. ҳудудидан ислом оламидаги машҳур муҳаддис Имом Термизий етишиб чиққан. Туманда Имом атТермизий мақбараси сақланган.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.