Şimoliy Qozoğiston viloyati
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 152–153-b. — ziyouz.com
Şimoliy Qozoğiston viloyati — Qozoğistonning şim. qismidagi viloyat. 1936 yil 29 iyulda taşkil etilgan. Mayd. 44,3 ming km2. Aholisi 691,6 ming kişi (2002), asosan, qozoq va ruslar, şuningdek, ukrain, tatar, belorus va boşqalar millat vakillari ham yaşaydi. Şahar aholisi 42%. 13 tumanga bölingan, 5 şahar, 4 şaharça bor. Markazi — Petropavlovsk şahri Muhim şaharlari: Petropavlovsk, Bulayevo, Mamlyutka, Sergeyevka.
Viloyat Ğarbiy Sibir tekisligining jan. çekkasi va Qozoğiston past toğlarining jan. qismida joylaşgan. Şim.şarqdan (115 — 120 m) jan. va jan.şarqqa (200 m) balandlaşib boradi. Iqlimi keskin kontinental. Qişi sovuq va uzoq (5 oydan ortiq), kamqor; yozi issiq, quruq. Yanv.ning örtaça t-rasi —18,5°, — 19,5°, iyulniki 18,5—19,5°. Yiliga 300—340 mm yoğin tuşadi. Daryolari Ob havzasiga mansub. Işim daryosining örta oqimi viloyat hududidan ötgan. Viloyat örmonli daşt va daşt zonalari oraliğida joylaşgan. Köp qismining tuproği qoratuproq. Viloyat hududining 8% örmon. Los, sibir yeligi; yirtqiçlardan böri, tulki; quyon, uzunburunça, tipratikan uçraydi. Ondatra iqlimlaştirilgan.
Asosiy sanoat tarmoqlari — maşinasozlik, oziqovqat, yengil sanoat. Sanoat korxonalarining köp qismi Petropavlovskda joylaşgan. Maşinasozlik zdlarida magnitofon, mineral öğit soçuvçi traktor tirkamalari, içki yonuv dvigatellari va boşqalar işlab çiqariladi. Maşina ta'mirlaş zdlari, Petropavlovsk göşt kti, un, moy, pişloq, likyoraraq, sut zdlari, tikuvçilik, sport mollari fkalari, kön, yelim zdlari, temirbeton buyumlari, ğişt zdlari, uysozlik k-ti va boşqalar işlab turibdi.
Q.x.da ğallaçilik va sutgöşt çorvaçiligi asosiy örinda. 1954—60 yillarda 1,3 mln. ga qöriq yer özlaştirildi. Ekin maydonlariga don, kartoşka va sabzavotpoliz, yemxaşak, texnika ekinlari, bahori buğdoy, arpa, suli, greçixa, qisman tariq ekiladi. Xöjaliklarda qoramol, çöçqa, qui va eçki, yilqi, parranda boqiladi.
Ş.Q.v. hududidan TransSibir t.y. ötgan. T.y. uzunligi 470 km. Qattiq qoplamali avtomobil yöllar uz. 1645 km. Havo yöllari Petropavlovskni Ostona, Moskva, Olmaota hamda Sibirdagi şaharlar, şuningdek, Kavkazdagi kurortlar va boşqalar şaharlar bilan boğlaydi. Petropavlovsk ped. instituti, Şim. çorvaçilik ilmiy tadqiqot inti, ölkaşunoslik muzeyi, drama teatri, filarmoniya va boşqalar madaniyat muassasalari bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШИМОЛИЙ ҚОЗОҒИСТОН ВИЛОЯТИ — Қозоғистоннинг шим. қисмидаги вилоят. 1936 йил 29 июлда ташкил этилган. Майд. 44,3 минг км2. Аҳолиси 691,6 минг киши (2002), асосан, қозоқ ва руслар, шунингдек, украин, татар, белорус ва бошқалар миллат вакиллари ҳам яшайди. Шаҳар аҳолиси 42%. 13 туманга бўлинган, 5 шаҳар, 4 шаҳарча бор. Маркази — Петропавловск шаҳри Муҳим шаҳарлари: Петропавловск, Булаево, Мамлютка, Сергеевка.
Вилоят Ғарбий Сибирь текислигининг жан. чеккаси ва Қозоғистон паст тоғларининг жан. қисмида жойлашган. Шим.шарқдан (115 — 120 м) жан. ва жан.шарққа (200 м) баландлашиб боради. Иқлими кескин континентал. Қиши совуқ ва узоқ (5 ойдан ортиқ), камқор; ёзи иссиқ, қуруқ. Янв.нинг ўртача т-раси —18,5°, — 19,5°, июлники 18,5—19,5°. Йилига 300—340 мм ёғин тушади. Дарёлари Обь ҳавзасига мансуб. Ишим дарёсининг ўрта оқими вилоят ҳудудидан ўтган. Вилоят ўрмонли дашт ва дашт зоналари оралиғида жойлашган. Кўп қисмининг тупроғи қоратупроқ. Вилоят ҳудудининг 8% ўрмон. Лось, сибирь елиги; йиртқичлардан бўри, тулки; қуён, узунбурунча, типратикан учрайди. Ондатра иқлимлаштирилган.
Асосий саноат тармоқлари — машинасозлик, озиқовқат, енгил саноат. Саноат корхоналарининг кўп қисми Петропавловскда жойлашган. Машинасозлик здларида магнитофон, минерал ўғит сочувчи трактор тиркамалари, ички ёнув двигателлари ва бошқалар ишлаб чиқарилади. Машина таъмирлаш здлари, Петропавловск гўшт кти, ун, мой, пишлоқ, ликёрарақ, сут здлари, тикувчилик, спорт моллари фкалари, кўн, елим здлари, темирбетон буюмлари, ғишт здлари, уйсозлик к-ти ва бошқалар ишлаб турибди.
Қ.х.да ғаллачилик ва сутгўшт чорвачилиги асосий ўринда. 1954—60 йилларда 1,3 млн. га қўриқ ер ўзлаштирилди. Экин майдонларига дон, картошка ва сабзавотполиз, емхашак, техника экинлари, баҳори буғдой, арпа, сули, гречиха, қисман тариқ экилади. Хўжаликларда қорамол, чўчқа, қуи ва эчки, йилқи, парранда боқилади.
Ш.Қ.в. ҳудудидан ТрансСибирь т.й. ўтган. Т.й. узунлиги 470 км. Қаттиқ қопламали автомобиль йўллар уз. 1645 км. Ҳаво йўллари Петропавловскни Остона, Москва, Олмаота ҳамда Сибирдаги шаҳарлар, шунингдек, Кавказдаги курортлар ва бошқалар шаҳарлар билан боғлайди. Петропавловск пед. институти, Шим. чорвачилик илмий тадқиқот инти, ўлкашунослик музейи, драма театри, филармония ва бошқалар маданият муассасалари бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.