Şişasimon holat
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 171-b. — ziyouz.com
Şişasimon holat - suyuqliklar yoki suyuqlantirilgan eritmalarning sovitilganda qovuşoqligi ortib borişi natijasida qattiq jismlar xossalarini namoyon qiladigan amorf holati. Moddalarning suyuq holatdan Ş.h.ga ötişi qaytar jarayondir. Kimyoviy birikmalarning turli sinflariga mansub moddalar Ş.x.da bölişi mumkin. Ş.h.dagi jismlar şişalar yoki şişasimon moddalar deb ataladi. Qator anorganik moddalar Ş.h.da olingan (q. Şişa). Ş.h.dagi polimerlar: poliakrilatlar, polikarbonatlar, polistirol, metil akrilat bilan vinil xlorid asosida olingan sopolimerlar organik şişalarga mansub. Ş.h. tuzilişida uzoq tartibning yökligi bilan kristall holatdan farq qiladi. Ş.h.dagi moddalar tuzilişida faqat yaqin tartib (alohida tartibli guruhlar) mavjud. Tartibsiz panjaradan iboratligi sababli şişasimon moddalar hajmi böyiça bir jinsli, izotrop, ya'ni ularning xossalari barça yönalişlarda ölçanganda bir xil böladi. Ş.h. — metastabil (muvozanatda bölmagan) holat, çunki u kristall holatdagiga nisbatan köproq içki energiya zaxirasiga ega (kristallarda bu energiyaning bir qismi tartibli kristall panjara qurilişiga sarflanadi). Ş.h.da modda mört, aksari hollarda şaffof böladi. Köpgina şişalar — dielektriklar, ba'zilari esa yarimötkazgiç xossalarini namoyon qiladi.
Q.: Şişa
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШИШАСИМОН ҲОЛАТ - суюқликлар ёки суюқлантирилган эритмаларнинг совитилганда қовушоқлиги ортиб бориши натижасида қаттиқ жисмлар хоссаларини намоён қиладиган аморф ҳолати. Моддаларнинг суюқ ҳолатдан Ш.ҳ.га ўтиши қайтар жараёндир. Кимёвий бирикмаларнинг турли синфларига мансуб моддалар Ш.х.да бўлиши мумкин. Ш.ҳ.даги жисмлар шишалар ёки шишасимон моддалар деб аталади. Қатор анорганик моддалар Ш.ҳ.да олинган (қ. Шиша). Ш.ҳ.даги полимерлар: полиакрилатлар, поликарбонатлар, полистирол, метил акрилат билан винил хлорид асосида олинган сополимерлар органик шишаларга мансуб. Ш.ҳ. тузилишида узоқ тартибнинг йўклиги билан кристалл ҳолатдан фарқ қилади. Ш.ҳ.даги моддалар тузилишида фақат яқин тартиб (алоҳида тартибли гуруҳлар) мавжуд. Тартибсиз панжарадан иборатлиги сабабли шишасимон моддалар ҳажми бўйича бир жинсли, изотроп, яъни уларнинг хоссалари барча йўналишларда ўлчанганда бир хил бўлади. Ш.ҳ. — метастабил (мувозанатда бўлмаган) ҳолат, чунки у кристалл ҳолатдагига нисбатан кўпроқ ички энергия захирасига эга (кристалларда бу энергиянинг бир қисми тартибли кристалл панжара қурилишига сарфланади). Ш.ҳ.да модда мўрт, аксари ҳолларда шаффоф бўлади. Кўпгина шишалар — диэлектриклар, баъзилари эса яримўтказгич хоссаларини намоён қилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.