Şmidt gipotezasi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 177-b. — ziyouz.com
Şmidt gipotezasi (astronomiyada) — Kuyoş sistemasilagi sayyoralarnit paydo bölişi töğrisidagi kosmogonik gipotezalardan biri (q. Kosmogoniya). O.Yu. Şmidt sayyoralar bir vaqtlar Quyoşni qurşab turgan turli ölçamdagi moddalardan paydo bölganligi haqidagi nazariyani işlab çiqdi (1943). Rus olimlari L.E. Gureviç va A.I. Lebedinskiy tekşirişlaridan keyin Quyoş yulduzlararo gazçang moddalarni tortib olgan, ya'ni nisbiy giperbolik harakat elliptik harakatga ötgan, deb faraz qilinadi (1950). Bu gipoteza böyiça protosayyora bulutining rivojlanişi va özgarişida unda mavjud bölgan qattiq çang zarralari hal qiluvçi rol öynagan. Turli zarralarning qöşilişi tufayli ularning kattalaşişi va Quyoşning tortiş kuçi ta'siriga qarşilik körsatiş xususiyatiga ega bölgan köp sonli quyuqlaşişlarning vujudga kelişi bilan kuzatuv ma'lumotlari tuşuntirilgan. Quyuqlaşiş içidagi zarralarning elastik bölmagan töqnaşişlari uni ziçlanişga olib kelgan va diametri önlab yoki yuzlab km bölgan yaxlit jismga aylantirgan. Aslida bunday holatning röy beriş ehtimoli juda kiçik.
Q.: Kosmogoniya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШМИДТ ГИПОТЕЗАСИ (астрономияда) — Куёш системасилаги сайёраларнит пайдо бўлиши тўғрисидаги космогоник гипотезалардан бири (қ. Космогония). О.Ю. Шмидт сайёралар бир вақтлар Қуёшни қуршаб турган турли ўлчамдаги моддалардан пайдо бўлганлиги ҳақидаги назарияни ишлаб чиқди (1943). Рус олимлари Л.Э. Гуревич ва А.И. Лебединский текширишларидан кейин Қуёш юлдузлараро газчанг моддаларни тортиб олган, яъни нисбий гиперболик ҳаракат эллиптик ҳаракатга ўтган, деб фараз қилинади (1950). Бу гипотеза бўйича протосайёра булутининг ривожланиши ва ўзгаришида унда мавжуд бўлган қаттиқ чанг зарралари ҳал қилувчи роль ўйнаган. Турли зарраларнинг қўшилиши туфайли уларнинг катталашиши ва Қуёшнинг тортиш кучи таъсирига қаршилик кўрсатиш хусусиятига эга бўлган кўп сонли қуюқлашишларнинг вужудга келиши билан кузатув маълумотлари тушунтирилган. Қуюқлашиш ичидаги зарраларнинг эластик бўлмаган тўқнашишлари уни зичланишга олиб келган ва диаметри ўнлаб ёки юзлаб км бўлган яхлит жисмга айлантирган. Аслида бундай ҳолатнинг рўй бериш эҳтимоли жуда кичик.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.