Şörlangan tuproqlar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 258-b. — ziyouz.com
Şörlangan tuproqlar - tarkibida suvda oson eriydigan zararli tuzlar 0,1% yoki suvli sörimdagi quruq qoldiq miqdori 0,25% (0,3%) dan köp bölgan tuproklar. Ş.t., asosan, quruq iqlimli mamlakatlar (Pokiston, Hindiston, Xitoy, AQŞ, Örta Osiyo, Janubiy Amerika, Afrika, Avstraliya va boşqalar)da kattakatta maydonlarda, şuningdek, şörlanmagan tuproqlar orasida esa, kiçikroq massivlarda doğ qörinişida tarqalgan. Örta Osiyo, Janubiy Qozoğistondagi suğoriladigan maydonlarning yarmidan ortiği, özlaştiriladigan yerlarning 75— 80%ga yaqini turli darajada şörlangan. Tuproqning şörlanganlik darajasi zararli tuzlarning umumiy miqdoriga köra (gips, miqsori olib taşlangan holda) belgilanadi. Şu belgiga asosan, Ş.t. kuçsiz (zararli tuzlar mikdori 0,1—0,2%), örtaça (0,2—0,4%), kuçli (0,4—0,8%), juda kuçli şörlangan (şörxoklar; 0,8% dan köp) xillarga bölinadi. Tabiiy Ş.t. kimyoviy tarkibi (şörlaniş tipi)ga köra xloridli, sulfatxloridli, xloridsulfatli, sulfatli, sodasulfatli, sulfatsodali, xloridsodali, sodali, sulfat yoki xloridgidrokarbonatli (işqoriy yer elementlari) şörlangan yerlarga bölinadi.
Tuproq şörlanişining salbiy oqibatlari oldini oliş uçun suğoriş rejimini töğri ta'minlaş, kuçli şörlangan tuproqlarni katta normalarda yuviş, şörlaniş jarayoni yönalişini tubdan özgartiriş uçun drenajlar yordamida grunt suvlarning sun'iy oqimini vujudga keltiriş zar} f (yana q. Şör yerlar melioratsiyasi).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ШЎРЛАНГАН ТУПРОҚЛАР - таркибида сувда осон эрийдиган зарарли тузлар 0,1% ёки сувли сўримдаги қуруқ қолдиқ миқдори 0,25% (0,3%) дан кўп бўлган тупроклар. Ш.т., асосан, қуруқ иқлимли мамлакатлар (Покистон, Ҳиндистон, Хитой, АҚШ, Ўрта Осиё, Жанубий Америка, Африка, Австралия ва бошқалар)да каттакатта майдонларда, шунингдек, шўрланмаган тупроқлар орасида эса, кичикроқ массивларда доғ қўринишида тарқалган. Ўрта Осиё, Жанубий Қозоғистондаги суғориладиган майдонларнинг ярмидан ортиғи, ўзлаштириладиган ерларнинг 75— 80%га яқини турли даражада шўрланган. Тупроқнинг шўрланганлик даражаси зарарли тузларнинг умумий миқдорига кўра (гипс, миқцори олиб ташланган ҳолда) белгиланади. Шу белгига асосан, Ш.т. кучсиз (зарарли тузлар микдори 0,1—0,2%), ўртача (0,2—0,4%), кучли (0,4—0,8%), жуда кучли шўрланган (шўрхоклар; 0,8% дан кўп) хилларга бўлинади. Табиий Ш.т. кимёвий таркиби (шўрланиш типи)га кўра хлоридли, сульфатхлоридли, хлоридсульфатли, сульфатли, содасульфатли, сульфатсодали, хлоридсодали, содали, сульфат ёки хлоридгидрокарбонатли (ишқорий ер элементлари) шўрланган ерларга бўлинади.
Тупроқ шўрланишининг салбий оқибатлари олдини олиш учун суғориш режимини тўғри таъминлаш, кучли шўрланган тупроқларни катта нормаларда ювиш, шўрланиш жараёни йўналишини тубдан ўзгартириш учун дренажлар ёрдамида грунт сувларнинг сунъий оқимини вужудга келтириш зар} ф (яна қ. Шўр ерлар мелиорацияси).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.