Sikhlar qözğoloni
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 350–351-b. — ziyouz.com
Sikhlar qözğoloni - Panjob (Hindiston)dagi dehqonlar va şahar aholisining Boburiylar davyaatidatp amaldorlar va zamindorlar zulmiga qarşi kuraşi (17-a. oxiri — 18-a. ning 1çoragi). Panjobdagi oğir ijtimoiy vaziyat, mulkdorlar tomonidan uni talontoroj etilişi natijasida iqtisodiy tanazzulga yuz tutişi sabab bölgan. Dehqonlarning sikhlar jamoasiga kelib qöşilişi natijasida (q. Sikhizm) qözğolonlar avj oldi. Panjobdagi xukmron doiralarga nisbatan adovatda bölgan sikhlar b-n bir neça marta harbiy töqnaşuvlar röy berdi va bu 1687 y.da uzoq davom etgan dehqonlar uruşiga olib keldi. 1699 y. sikxlarning gurusi (ustozi) Govind Singh jamoani demokratik harbiy taşkilot (xalsa)ga aylantirdi. 1705 y. Boburiylar qöşini sikhlar ustidan ğalaba qozondi. Govind Singh öldirildi (1708), Qözğolonga rahbarlik qilişni dehqon Banda öz qöliga oldi (1710). Bu vaqtga kelib sikhlar armiyasining soni 10 mingga yetdi, u töplar va öq otar qurollar b-n qurollangan edi. Şarqiy Panjobning katta qismi qözğolonçilar qöl ostiga ötdi. 1710 y. 5 dek.da Bahodirşoh I qöşini Banda ustidan ğalaba qozondi. Lekin, qözğolon toğli r-nlarda yana 5 y.gaça davom etdi. Bandaning qatl etilişi b-n ham qözğolon töxtamadi.
18-a.ning 30—40 y.larida sikhlar Panjobda hukmron kuç bölib qoldi. 1765 y. ular mustaqil davlat tuzdilar. 1849 y.da esa bu davlatni inglizlar bosib olgan.
Q.: Sikhizm
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СИКҲЛАР ҚЎЗҒОЛОНИ - Панжоб (Ҳиндистон)даги деҳқонлар ва шаҳар аҳолисининг Бобурийлар давяатидатп амалдорлар ва заминдорлар зулмига қарши кураши (17-а. охири — 18-а. нинг 1чораги). Панжобдаги оғир ижтимоий вазият, мулкдорлар томонидан уни талонторож этилиши натижасида иқтисодий таназзулга юз тутиши сабаб бўлган. Деҳқонларнинг сикҳлар жамоасига келиб қўшилиши натижасида (қ. Сикҳизм) қўзғолонлар авж олди. Панжобдаги хукмрон доираларга нисбатан адоватда бўлган сикҳлар б-н бир неча марта ҳарбий тўқнашувлар рўй берди ва бу 1687 й.да узоқ давом этган деҳқонлар урушига олиб келди. 1699 й. сикхларнинг гуруси (устози) Говинд Сингҳ жамоани демократик ҳарбий ташкилот (халса)га айлантирди. 1705 й. Бобурийлар қўшини сикҳлар устидан ғалаба қозонди. Говинд Сингҳ ўлдирилди (1708), Қўзғолонга раҳбарлик қилишни деҳқон Банда ўз қўлига олди (1710). Бу вақтга келиб сикҳлар армиясининг сони 10 мингга етди, у тўплар ва ўқ отар қуроллар б-н қуролланган эди. Шарқий Панжобнинг катта қисми қўзғолончилар қўл остига ўтди. 1710 й. 5 дек.да Баҳодиршоҳ I қўшини Банда устидан ғалаба қозонди. Лекин, қўзғолон тоғли р-нларда яна 5 й.гача давом этди. Банданинг қатл этилиши б-н ҳам қўзғолон тўхтамади.
18-а.нинг 30—40 й.ларида сикҳлар Панжобда ҳукмрон куч бўлиб қолди. 1765 й. улар мустақил давлат туздилар. 1849 й.да эса бу давлатни инглизлар босиб олган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.