Sinekdoxa
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 384–385-b. — ziyouz.com
Sinekdoxa (yun. synekdoche — birga nazarda tutmoq, birga öylamoq) — metonimiya (majoz)ning körinişlaridan biri; S.da ham ma'no köçişi öxşaşlik, boğliklikka asoslansada, bu yerda köçiş obyektlari örtasidagi mikdoriy belgi yetakçilik qiladi; butun narsaning nomini uning qismi nomi b-n va, aksinça, qism nomini butun narsaning nomi b-n ataş, köplik sondagi söz örniga birlik sondagi sözni qöllaş yoki aksinça işlatiş, ba'zan jinstur munosabatidagi söxtarning birbiri örnida qöllanişi va b. Mac, «tirnoqqa zor bölmoq» iborasida tirnoq (qism) sözi bola, farzand (butun) ma'nosida, «beş qöl barobar emas» iborasida esa qöl (butun) sözi barmoq (qism) ma'nosida qöllangan; M. Şoloxov öz asariga «Inson taqdiri» deb nom qöyganda ham alohidalik (inson) örnida umumiylikni (odamlar, butun bir xalq) nazarda tutgan. «Sotuvçi, xaridor b-n xuşmuomala böl!» körinişidagi şiorlarda ham birlik sondagi sotuvçi va xaridor sözlari aslida barça sotuvçi va xaridorlarni nezarda tutadi. S. badiiy adabiyotda asarning ta'sirçanligi va emotsionalligini oşirişda yoki subyektiv munosabat bildirişda muhim vosita hisoblanadi.
Abduvahob Madvaliyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СИНЕКДОХА (юн. synekdoche — бирга назарда тутмоқ, бирга ўйламоқ) — метонимия (мажоз)нинг кўринишларидан бири; С.да ҳам маъно кўчиши ўхшашлик, боғликликка асослансада, бу ерда кўчиш объектлари ўртасидаги микдорий белги етакчилик қилади; бутун нарсанинг номини унинг қисми номи б-н ва, аксинча, қисм номини бутун нарсанинг номи б-н аташ, кўплик сондаги сўз ўрнига бирлик сондаги сўзни қўллаш ёки аксинча ишлатиш, баъзан жинстур муносабатидаги сўхтарнинг бирбири ўрнида қўлланиши ва б. Mac, «тирноққа зор бўлмоқ» иборасида тирноқ (қисм) сўзи бола, фарзанд (бутун) маъносида, «беш қўл баробар эмас» иборасида эса қўл (бутун) сўзи бармоқ (қисм) маъносида қўлланган; М. Шолохов ўз асарига «Инсон тақдири» деб ном қўйганда ҳам алоҳидалик (инсон) ўрнида умумийликни (одамлар, бутун бир халқ) назарда тутган. «Сотувчи, харидор б-н хушмуомала бўл!» кўринишидаги шиорларда ҳам бирлик сондаги сотувчи ва харидор сўзлари аслида барча сотувчи ва харидорларни нэзарда тутади. С. бадиий адабиётда асарнинг таъсирчанлиги ва эмоционаллигини оширишда ёки субъектив муносабат билдиришда муҳим восита ҳисобланади.
Абдуваҳоб Мадвалиев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.