Siydik

Siydik SIYDIK, peşob — odam va umurtqali hayvonlar moddalar almaşinuvi mahsuloti (ekskret); buyraklarda işlanib siydik yöllari orqali çiqarib yuboriladigan suyukdik. Organizmdan S. b-n birga suv, tuzlar va b. çiqindilar, şuningdek, organizmga kirgan yoki uning özida hosil bölgan turli zaharli moddalar çiqib ketadi. Odamdagi meyoriy S. tiniq, sarğiş rangda. S. oğ. 10101025 g/ sm3; r-n=4,88,0 (S. reaksiyasi oqsilga boy ovqat iste'mol qilinganda kislotali, ösimlik ovkatlar yeyilganda bir oz işkrriydir). S. tarkibida 96% suv, 1,5% tuz, 2,5% organik moddalar (moçevina, siydik kislota va b.) bor. S.da ham qon plazmasidagi kabi tuzlar, asosan, NaCl, şuningdek, sulfatlar, fosfatlar va kaliy, magniy, ammoniy karbonatlari uçraydi. Odam normada bir keçakunduzda 1,2—1,6 l ça S. ajratadi. Uning miqdori va tarkibi suyuqlikning içiliş tartibi, ovqatning turi, taşqi muhit t-rasi, funksional zöriqiş va b. omillarga boğliq. S. fizikkimyoviy xossalarining körsatilgan omillarga boğliq bölmagan holda özgarişi organizmdagi ba'zi özgarişlardan darak beradi. Mas, töq rangli S. ajralişi jigar funksiyasining buzilganligini, «göşt seli»ga öxşaş S. siydik a'zolari jiddiy kasallanganligini körsatadi. S.da oqsil paydo bölişi buyrak va qovuq yalliğlanganidan, qand bölişi esa qandli diabet borligidan dalolat beradi. Şuning uçun S.ni tekşiriş (analiz) köpgina kasalliklarni aniqlaşda muhim ahamiyatga ega. Analiz uçun nahorgi Sdan 100 — 200 ml toza idişga solinib, oğzi yaxşilab berkitiladi. Bundan oldin taşqi jinsiy a'zolarni yuviş lozim (q. Şaxsiy gigiyena).