Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Sofiya

    Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 537–538-b. — ziyouz.com

    Sofiya — Bolgariya poytaxti. Sofiya soyligining jan. çekkasida, Vitoşa toği etaklarida, 530—650 m balandlikda joylaşgan. Sofiya viloyatining ma'muriy markazi. Bankya, NoviIskir va b. şaharlar bilan aloxida ma'muriy birlik — Katta S.ni taşkil etadi. Aholisi 1,09 mln. kişi (2001). Iqlimi mö'tadil kontinental iqlim, yanv.ning örtaça t-rasi 2°, iyulniki 20°, yillik yoğin 600—650 mm. Şaharning şarqiy çekkasidan Iskir daryosi oqib ötadi, şahar atroflarida mineral buloklar bor. S. Ğarbiy va Markaziy Yevropa davlatlarini Yaqin Şarq mamlakatlari bilan boğlab turuvçi vodiylar orqali ötgan qad. yöllar ustida joylaşgan transport yöllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega.

    Şaharga Serdika nomi bilan mil. av. 1-a.da asos solingan va Rim, keyinroq Vizantiyaga qaraşli Bolqon yerlarining muhim ma'muriy markazi va savdo punkta bölgan. 809 y.da Sredets nomi bilan Birinçi bolgar qirolligi (681—1018) tarkibiga kirdi. 1018—1194 y.larda Vizantiya hukmronligi ostida bölgan. 14-a. oxiridan S. deb (Ayo Sofiya çerkovi nomidan) atalib kelinmoqda. 1382 y.da S.ni turklar bosib oldi va Rumayla beklarbekligining qarorgohiga aylantirildi. 16—18-a.larda S. Bolqon ya.o.ning Istanbuddan keyin 2örindagi yirik hunarmandçilik va madaniy markazi bölgan. 1877—78 y.larda rus qöşinlari S.ni turklardan ozod qildi. 1879 y.dan Bolgariya poytaxti.

    S— mamlakatning iqtisodiy, ilmiy va madaniy markazi. Mamlakatda işlab çiqariladigan sanoat mahsulotining 1/6 qismi S.ga töğri keladi. Maşinasozlikning turli sohalari, xususan, elektrotexnika va radioelektronika, stanoksozlik va priborsozlik, kötarmatransport jihozlari işlab çiqariş., rangli va qora metallurgiya, kimyo, rezina, sellyulozaqoğoz, poligrafiya, oziqovqat, yengil sanoat korxonalari faoliyat körsatadi. Bolgariya FA, un-t, intlar, geogr. jamiyati, konservatoriya, badiiy galereya, arxeologiya, etnografiya va b. muzeylar, teatrlar bor. Me'moriy yodgorliklaridan Ayo Sofiya çerkovi (5—6-a.lar), Aleksandr Nevskiy maqbarahaykali (1904—12) va b. saqlangan.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    СОФИЯ — Болгария пойтахти. София сойлигининг жан. чеккасида, Витоша тоғи этакларида, 530—650 м баландликда жойлашган. София вилоятининг маъмурий маркази. Банкя, НовиИскир ва б. шаҳарлар билан алохида маъмурий бирлик — Катта С.ни ташкил этади. Аҳолиси 1,09 млн. киши (2001). Иқлими мўътадил континентал иқлим, янв.нинг ўртача т-раси 2°, июлники 20°, йиллик ёғин 600—650 мм. Шаҳарнинг шарқий чеккасидан Искир дарёси оқиб ўтади, шаҳар атрофларида минерал булоклар бор. С. Ғарбий ва Марказий Европа давлатларини Яқин Шарқ мамлакатлари билан боғлаб турувчи водийлар орқали ўтган қад. йўллар устида жойлашган транспорт йўллари тугуни. Аэропорти халқаро аҳамиятга эга.

    Шаҳарга Сердика номи билан мил. ав. 1-а.да асос солинган ва Рим, кейинроқ Византияга қарашли Болқон ерларининг муҳим маъмурий маркази ва савдо пункта бўлган. 809 й.да Средец номи билан Биринчи болгар қироллиги (681—1018) таркибига кирди. 1018—1194 й.ларда Византия ҳукмронлиги остида бўлган. 14-а. охиридан С. деб (Аё София черкови номидан) аталиб келинмоқда. 1382 й.да С.ни турклар босиб олди ва Румайла бекларбеклигининг қароргоҳига айлантирилди. 16—18-а.ларда С. Болқон я.о.нинг Истанбуддан кейин 2ўриндаги йирик ҳунармандчилик ва маданий маркази бўлган. 1877—78 й.ларда рус қўшинлари С.ни турклардан озод қилди. 1879 й.дан Болгария пойтахти.

    С— мамлакатнинг иқтисодий, илмий ва маданий маркази. Мамлакатда ишлаб чиқариладиган саноат маҳсулотининг 1/6 қисми С.га тўғри келади. Машинасозликнинг турли соҳалари, хусусан, электротехника ва радиоэлектроника, станоксозлик ва приборсозлик, кўтарматранспорт жиҳозлари ишлаб чиқариш., рангли ва қора металлургия, кимё, резина, целлюлозақоғоз, полиграфия, озиқовқат, енгил саноат корхоналари фаолият кўрсатади. Болгария ФА, ун-т, интлар, геогр. жамияти, консерватория, бадиий галерея, археология, этнография ва б. музейлар, театрлар бор. Меъморий ёдгорликларидан Аё София черкови (5—6-а.лар), Александр Невский мақбараҳайкали (1904—12) ва б. сақланган.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.