Sofiya
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Sofiya — Bolgariya poytaxti va eng yirik şahri. U mamlakatning ğarbida, Sofiya soyligida, Vitoşa toği etagida joylaşgan.
Tarixi
13Şahar qadimda Serdika nomi bilan atalgan. Uzbekça Vikipediya şaharga mil. av. 1-asrda asos solingan deydi, rus tilidagi Vikipediya esa eramizning 1-asrida Rim imperiyasi tarkibida vujudga kelgan deb yozadi; ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, bu hudud kamida mil. av. 7000-yildan beri aholi yaşaydigan joy bölgan. 809-yilda şahar Birinçi bolgar qirolligi tarkibiga kirib, Sredets nomini oldi. 1018-yildan 1194-yilgaça Vizantiya hukmronligi ostida böldi, 1194-yilda Ikkinçi bolgar qirolligiga qöşildi.
14-asr oxiridan şahar Ayo Sofiya (Muqaddas Sofiya) çerkovi nomi bilan Sofiya deb ataladi. 1382-yilda uni turklar (usmonlilar) bosib oldi. 1530-yildan 1836-yilgaça Sofiya Rumeliya eyaletining markazi bölgan. 16–18-asrlarda Bolqon yarim orolida Istanbuldan keyingi yirik hunarmandçilik, savdo va madaniy markaz edi. 1877—78-yillardagi rus-turk uruşida rus qöşinlari şaharni ozod qildi. 1879-yil 3-aprelda Sofiya Bolgariya knyazligining poytaxti deb e'lon qilindi.
Geografiyasi
13Sofiya 530–650 m balandlikda joylaşgan; soylikning örtaça balandligi taxminan 550 m. Şahar janubdan Vitoşa, ğarbdan Lyulin, şimoldan Bolqon toğlari bilan öralgan. Şaharning şarqiy çekkasidan Iskir daryosi oqib ötadi. Şaharda 49 ta mineral va issiq buloq mavjud. Sofiya Ğarbiy va Markaziy Yevropani Yaqin Şarq bilan boğlovçi qadimiy yöllar ustidagi transport tuguni; xalqaro aeroporti bor.
Iqlimi mö'tadil kontinental (nam kontinental). Yillik örtaça harorat 10,9 °C, yillik yoğin örtaça 625,7 mm. Soylikning joylaşuvi havo harakatini çeklagani sababli havo ifloslanişi Yevropadagi eng yuqori darajalardan biri hisoblanadi.
Aholisi
13Rus tilidagi Vikipediyaga köra, 2022-yilda şahar aholisi 1,38 mln kişi, butun Stoliçna kommunasida esa 1,5 mln. Ingliz tilidagi Vikipediya 1,28 mln aholini körsatadi. 2011-yilgi röyxatga köra, aholining taxminan 91,4 foizini bolgarlar taşkil etgan. Aholi 1878-yilda 11 649 kişigaça kamaygan (rus Vikipediyasida — 11 694), şundan söng ösa boşlagan.
Iqtisodiyoti
13Sofiya mamlakatning iqtisodiy, ilmiy va madaniy markazi. Bolgariya sanoat mahsulotining taxminan oltidan bir qismi şu şaharga töğri keladi. Maşinasozlik, metallurgiya, kimyo, rezina, sellyuloza-qoğoz, oziq-ovqat va yengil sanoat korxonalari faoliyat körsatadi. Şaharda temir yöl tuguni, metro (1998-yildan), tramvay (1901-yildan) va trolleybus bor.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Sofiyada Bolgariya Fanlar akademiyasi, universitet, konservatoriya, badiiy galereya, arxeologiya va etnografiya muzeylari, teatrlar bor. Me'moriy yodgorliklardan Ayo Sofiya çerkovi va Aleksandr Nevskiy maqbara-haykali saqlangan. Boyana çerkovi 1979-yilda Butunjahon merosi röyxatiga kiritilgan. Aziz Nedelya çerkovi, Banya Başi masjidi va Sofiya sinagogasi bir-biriga yaqin joylaşgani uçun şahar «diniy bağrikenglik uçburçagi» deb ham ataladi. Şuningdek, Milliy opera va balet teatri, Milliy madaniyat saroyi, Ivan Vazov nomidagi Milliy teatr, Milliy arxeologiya muzeyi va Serdika amfiteatri şaharda joylaşgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Sofiya // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/430 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASofiya. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/430
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/430
Raqamlarda
Aholi soni · 31-dekabr 2025
1,2 mln kişi
+0,6 %31-dekabr 2024ga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q472wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q219wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.