Soliq islohotlari
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 502-b. — ziyouz.com
Soliq islohotlari - soliq nazariyasi va amaliyotini muvofiklaştiriş asosida soliq yukini kamaytiriş, soliqqa tortişni soddalaştiriş, soliq yordamida iqtisodiy rivojlanişni ta'minlaş maqsadlarida amalga oşiriladigan davlat tadbirlari. Iqtisodiyotni isloh qilişining muhim, ajralmas qismi. Özbekiston Respublikasida amalga oşirilayotgan S.i. strategiyasi huquqiy va demokratik davlatni barpo etiş konsepsiyasi asosida şakllanmoqda. 1991 y.dan boşlab Özbekistonda ötkazilgan Si. ni 3 asosiy bosqiçga böliş mumkin: 1-bosqiç — 1991—94 y.larda soliqqa oid qonun hujjatlarini yaratiş; tamomila yangi soliqlar va tölovlar tizimini barpo etiş va ularni xöjalik amaliyotiga joriy etiş; moliyaviy mablağlarni i. ç. infratuzilmasini rivojlantiriş, öz-özini strategik resurslar b-n ta'minlaşga erişiş maqsadlarida qayta taqsimlaş; narxlarning ösişi va i. ç. ning pasayişi şaroitida aholining turmuş darajasi pasayib ketmasligi va ijtimoiy barqarorlikni saqlaş; mustaqil tizim sifatida davlat soliq xizmatini şakllantiriş vazifalari bajarildi. 2bosqiç — 1995—99 y.larda soliq tizimini takomillaştiriş va korxonalarga nisbatan soliq yukini kamaytiriş böyiça S.i. amalga oşirildi. Bu davrda soliqdarga doir mavjud qonun hujjatlari asosida Özbekiston Respublikasining Soliq kodeksi işlab çiqildi va 1997 y.da qabul qilindi.
3bosqiç — 2000 y.dan boşlb Si. qonunçilikka kiritilayotgan özgarişlar asosida fuqarolar va korxonalar uçun solik, yukini yanada kamaytiriş, ayrim soliq turlarini bekor qiliş, kiçik va örta tadbirkorlik subyektlarini soliqqa tortiş tizimini soddalaştiriş, samarali soliq tizimi tamoyillarini yanada töliq röyobga çiqariş, jahon andozalariga mos soliq tizimini bosqiçmabosqiç barpo etişga yönaltirilgan.
Jahondagi rivojlangan mamlakatlarda S.i. davriy ötkazib turiladi. Muayyan soliq turini joriy etiş yoki bekor qiliş, ayrim turdagi solikdar uluşini oşiriş yoki kamaytiriş. soliq daromadlarini qayta taqsimlaş va b. körinişlarda amalga oşiriladi (q. Soliqlar).
Toşpölat Mirzayev.
Q.: Soliqlar
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СОЛИҚ ИСЛОҲОТЛАРИ - солиқ назарияси ва амалиётини мувофиклаштириш асосида солиқ юкини камайтириш, солиққа тортишни соддалаштириш, солиқ ёрдамида иқтисодий ривожланишни таъминлаш мақсадларида амалга ошириладиган давлат тадбирлари. Иқтисодиётни ислоҳ қилишининг муҳим, ажралмас қисми. Ўзбекистон Республикасида амалга оширилаётган С.и. стратегияси ҳуқуқий ва демократик давлатни барпо этиш концепцияси асосида шаклланмоқда. 1991 й.дан бошлаб Ўзбекистонда ўтказилган Си. ни 3 асосий босқичга бўлиш мумкин: 1-босқич — 1991—94 й.ларда солиққа оид қонун ҳужжатларини яратиш; тамомила янги солиқлар ва тўловлар тизимини барпо этиш ва уларни хўжалик амалиётига жорий этиш; молиявий маблағларни и. ч. инфратузилмасини ривожлантириш, ўз-ўзини стратегик ресурслар б-н таъминлашга эришиш мақсадларида қайта тақсимлаш; нархларнинг ўсиши ва и. ч. нинг пасайиши шароитида аҳолининг турмуш даражаси пасайиб кетмаслиги ва ижтимоий барқарорликни сақлаш; мустақил тизим сифатида давлат солиқ хизматини шакллантириш вазифалари бажарилди. 2босқич — 1995—99 й.ларда солиқ тизимини такомиллаштириш ва корхоналарга нисбатан солиқ юкини камайтириш бўйича С.и. амалга оширилди. Бу даврда солиқдарга доир мавжуд қонун ҳужжатлари асосида Ўзбекистон Республикасининг Солиқ кодекси ишлаб чиқилди ва 1997 й.да қабул қилинди.
3босқич — 2000 й.дан бошлб Си. қонунчиликка киритилаётган ўзгаришлар асосида фуқаролар ва корхоналар учун солик, юкини янада камайтириш, айрим солиқ турларини бекор қилиш, кичик ва ўрта тадбиркорлик субъектларини солиққа тортиш тизимини соддалаштириш, самарали солиқ тизими тамойилларини янада тўлиқ рўёбга чиқариш, жаҳон андозаларига мос солиқ тизимини босқичмабосқич барпо этишга йўналтирилган.
Жаҳондаги ривожланган мамлакатларда С.и. даврий ўтказиб турилади. Муайян солиқ турини жорий этиш ёки бекор қилиш, айрим турдаги соликдар улушини ошириш ёки камайтириш. солиқ даромадларини қайта тақсимлаш ва б. кўринишларда амалга оширилади (қ. Солиқлар).
Тошпўлат Мирзаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.