Spazmofiliya
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 557-b. — ziyouz.com
Spazmofiliya (yun. spasmos — tortişiş va philia — moyillik), şaytonlaş — qonda kalsiy mikdorining kamayişi natijasida paydo bölib, vaqtvaqtida şaytonlab qoliş bilan keçadigan kasallik. Odatda, 2 yoşgaça bölgan bolalarda, ayniqsa bahorda köproq kuzatiladi.
Bolani yaxşi parvariş qilmaslik, notöğri emiziş, toza havoda kam olib yuriş Sning rivojlanişiga sabab böladi. Kasallikning yaşirin va oçiq şakli bor. Yaşirin şakli bola nervining öta qözğaluvçanligi bilan xarakterlanadi. Boşqa kasalliklar qöşilganda, ayniqsa raxit zörayganda oçiq şaklga ötadi, bunda har xil muskullarda tortişiş va tirişiş röy beradi. Köpinça bola çinqirib yiğlaganda tovuş yoriği torayib, muskullari tortişib qoladi (spazm).
Ba'zi bolalarda qöl va oyoq panjasi muskullarining tortişişi kuzatilib, bu bir neça soatdan bir neça kungaça çözilişi mumkin.
Şaytonlaş paytida bolaning huşdan ketişi Sning xavfli körinişidir. Dastlab bolaning rangi oqarib, yuz muskullari uça boşlaydi, söngra umumiy şaytonlaş boşlanadi. Bolaning boşi orqaga tortib ketadi, oğzidan sölak oqadi, lablari kökaradi, nafasi özgaradi, beixtiyor siyib yuboradi va içi ketadi. Talvasa bir kunda bir neça marta tutib, har safar 20—30 min.gaça davom etişi mumkin. Odatda, bolada xurujdan söng heç qanday asorat qolmaydi. Ayrim hollarda nafas yoki yurak faoliyatining töxtab qolişi natijasida ölim röy berişi mumkin.
Bolada tirişiş paydo bölişi bilan vraç çaqiriş lozim. Bolaning nafas olişi qiyinlaşsa, vraç kelgunça unga toza havo yoki kislorod yostiğidan kislorod beriş kerak.
Xuruj paytida bola ba'zan tilini tişlab oladi yoki tili nafas yölini tösib qöyadi, şuning uçun bint bilan tilni tortib turgan ma'qul.
S.ning oldini olişda bolani töğri parvariş qiliş, vraç tavsiya etgan parhez taomlar bilan ovqatlantiriş, toza havoda olib yuriş katta ahamiyatga ega.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СПАЗМОФИЛИЯ (юн. spasmos — тортишиш ва philia — мойиллик), шайтонлаш — қонда кальций микдорининг камайиши натижасида пайдо бўлиб, вақтвақтида шайтонлаб қолиш билан кечадиган касаллик. Одатда, 2 ёшгача бўлган болаларда, айниқса баҳорда кўпроқ кузатилади.
Болани яхши парвариш қилмаслик, нотўғри эмизиш, тоза ҳавода кам олиб юриш Снинг ривожланишига сабаб бўлади. Касалликнинг яширин ва очиқ шакли бор. Яширин шакли бола нервининг ўта қўзғалувчанлиги билан характерланади. Бошқа касалликлар қўшилганда, айниқса рахит зўрайганда очиқ шаклга ўтади, бунда ҳар хил мускулларда тортишиш ва тиришиш рўй беради. Кўпинча бола чинқириб йиғлаганда товуш ёриғи торайиб, мускуллари тортишиб қолади (спазм).
Баъзи болаларда қўл ва оёқ панжаси мускулларининг тортишиши кузатилиб, бу бир неча соатдан бир неча кунгача чўзилиши мумкин.
Шайтонлаш пайтида боланинг ҳушдан кетиши Снинг хавфли кўринишидир. Дастлаб боланинг ранги оқариб, юз мускуллари уча бошлайди, сўнгра умумий шайтонлаш бошланади. Боланинг боши орқага тортиб кетади, оғзидан сўлак оқади, лаблари кўкаради, нафаси ўзгаради, беихтиёр сийиб юборади ва ичи кетади. Талваса бир кунда бир неча марта тутиб, ҳар сафар 20—30 мин.гача давом этиши мумкин. Одатда, болада хуруждан сўнг ҳеч қандай асорат қолмайди. Айрим ҳолларда нафас ёки юрак фаолиятининг тўхтаб қолиши натижасида ўлим рўй бериши мумкин.
Болада тиришиш пайдо бўлиши билан врач чақириш лозим. Боланинг нафас олиши қийинлашса, врач келгунча унга тоза ҳаво ёки кислород ёстиғидан кислород бериш керак.
Хуруж пайтида бола баъзан тилини тишлаб олади ёки тили нафас йўлини тўсиб қўяди, шунинг учун бинт билан тилни тортиб турган маъқул.
С.нинг олдини олишда болани тўғри парвариш қилиш, врач тавсия этган парҳез таомлар билан овқатлантириш, тоза ҳавода олиб юриш катта аҳамиятга эга.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.