Spazmofiliya
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Spazmofiliya (yunonça spasmos — «tortişiş» va philia — «moyillik»), xalq orasida şaytonlaş — qonda kalsiy miqdori kamayişi tufayli asab-muskul tizimi öta qözğaluvçan bölib, vaqti-vaqti bilan tortişiş xurujlari kuzatiladigan kasallik. ÖzME'ga köra, u asosan ikki yoşgaça bölgan bolalarda, ayniqsa bahor oylarida köproq uçraydi. Tibbiyotda bu holat bolalar tetaniyasi deb ham ataladi.12
Sabablari
13ÖzME kasallik rivojlanişini bolani notöğri parvariş qiliş, notöğri emiziş va toza havoda kam saqlaş bilan boğlaydi; u köpinça raxit bilan birga keçadi. Rusça va Inglizça Vikipediyaga köra, tortişiş xurujlari (tetaniya) odatda kalsiy yetişmovçiligidan kelib çiqadi: hujayradan taşqari suyuqlikda kalsiy ionlari kamayganda nerv hujayralari qözğaluvçan bölib qoladi va muskullar beixtiyor qisqara boşlaydi. Fosfatning kalsiyga nisbatan ortiqligi, qalqonsimon bez oldi bezlari faoliyatining susayişi, magniy yetişmovçiligi hamda D vitamini tanqisligi tufayli rivojlanadigan raxit ham şunday holatga olib kelişi mumkin.
Şakllari va belgilari
13ÖzME kasallikning yaşirin va oçiq şakllarini ajratadi. Yaşirin şaklda bolaning asab tizimi öta qözğaluvçan bölib, boşqa belgi deyarli sezilmaydi. Inglizça Vikipediya bunday yaşirin tetaniyani aniqlaş uçun qöllanadigan Trusso va Xvostek belgilarini tasvirlaydi: yelkaga qon bosimi ölçagiç manjetasi bilan bosim berilganda barmoqlar tortişadi, quloq oldidagi yuz nervi ustiga yengil urilganda esa lab yoki burun uçadi.
Boşqa kasalliklar qöşilganda, ayniqsa raxit kuçayganda, kasallik oçiq şaklga ötadi. ÖzME'ga köra, bunda turli muskullar tortişadi; bola qattiq yiğlaganda ovoz yoriği torayib, nafas qisqa muddat töxtab qolişi (laringospazm) mumkin. Ayrim bolalarda qöl va oyoq panjasi muskullari tortişib, bu holat bir neça soatdan bir neça kungaça çözilişi mumkin.
Eng xavfli körinişi — umumiy tutqanoq xuruji. ÖzME tasvirlaganidek, avval bolaning rangi oqarib, yuz muskullari uça boşlaydi, söng butun tana tortişadi, boşi orqaga ketadi, lablari kökaradi, nafasi özgaradi. Xuruj bir kunda bir neça marta takrorlanib, har safar 20—30 daqiqagaça davom etişi mumkin. Odatda xurujdan keyin asorat qolmaydi, ammo kamdan-kam hollarda nafas yoki yurak faoliyati töxtab, ölim bilan tugaşi mumkin.
Birinçi yordam va oldini oliş
13ÖzME'ga köra, tortişiş boşlanişi bilan vraç çaqiriş kerak; bola nafas olişga qiynalsa, vraç kelguniça unga toza havo yoki kislorod berilgani ma'qul. Xuruj paytida bola tilini tişlab olmasligi yoki til nafas yölini tösib qöymasligi uçun ehtiyot çorasi körilişi lozim. Kasallikning oldini olişda bolani töğri parvariş qiliş, vraç tavsiya etgan ovqatlantiriş tartibiga amal qiliş va toza havoda yetarli saqlaş muhim ahamiyatga ega.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Spazmofiliya // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2940 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASpazmofiliya. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2940
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2940
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Тетанияru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Tetanyen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 8-jild, 557-b.manbaa.uz · ÖzME, 8-jild, 557-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.