Sperma
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 562-b. — ziyouz.com
Sperma (yun. sperma — urug, puşt), şahvat — odamda jinsiy alokada erkaklardan, şuningdek, erkak hayvonlardan ajraladigan suyuklik; erkaklik jinsiy bezlari işlab çiqaradi. Quyuq, oç kulrang, yopişqoq, hidli, S. spermatozoid va uruğ suyuqliğidan iborat. S. tarkibida oqsillar, yoğlar, uglevodlar, kalsiy, kaliy, natriy tuzlari va b. organik, anorganik moddalar böladi. S. balogatga yetiş davrida paydo bölib, voyaga yetganda köpayadi va yoş ulgaygan sari kamaya boradi. Har bir jinsiy aloqada ajralgan S. miqdori har xil turlarda turliça: odamda 2—6 ml, buqada örtaça 4—5 ml, otda 60—100 ml, çöçqada 250 ml gaça, qöçqorda 1 — 1,5 ml. S.dagi spermatozoid mikdori hayvonlarning yaşaş şaroitiga qarab ham har xil (qöçqorda 30% ga, buqada 14% ga yaqin, ot va çöçqada 7—8%) böladi. S.ning uruğlantiriş ta'siri spermatozoidning mikdori va sifatiga boğliq. Organizmning ba'zi patologik holatlarida S.da spermatozoid bölmasligi (azoospermiya), mikdorining kamayişi (oligospermiya), harakatsiz (nekrospermiya) yoki ğayritabiiy holatda (teratospermiya) bölişi mumkin. S. bepuştlik sababini aniqlaşda sud tibbiy ekspertizasida tekşiriladi. S. sifatini baholaş, uni suyultiriş, saklaş, taşiş va oliş usullari qişloq xöjaligi. hayvonlarini sun'iy qoçirişda muhim ahamiyatga ega.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СПЕРМА (юн. sperma — уруг, пушт), шаҳват — одамда жинсий алокада эркаклардан, шунингдек, эркак ҳайвонлардан ажраладиган суюклик; эркаклик жинсий безлари ишлаб чиқаради. Қуюқ, оч кулранг, ёпишқоқ, ҳидли, С. сперматозоид ва уруғ суюқлиғидан иборат. С. таркибида оқсиллар, ёғлар, углеводлар, кальций, калий, натрий тузлари ва б. органик, анорганик моддалар бўлади. С. балогатга етиш даврида пайдо бўлиб, вояга етганда кўпаяди ва ёш улгайган сари камая боради. Ҳар бир жинсий алоқада ажралган С. миқдори ҳар хил турларда турлича: одамда 2—6 мл, буқада ўртача 4—5 мл, отда 60—100 мл, чўчқада 250 мл гача, қўчқорда 1 — 1,5 мл. С.даги сперматозоид микдори ҳайвонларнинг яшаш шароитига қараб ҳам ҳар хил (қўчқорда 30% га, буқада 14% га яқин, от ва чўчқада 7—8%) бўлади. С.нинг уруғлантириш таъсири сперматозоиднинг микдори ва сифатига боғлиқ. Организмнинг баъзи патологик ҳолатларида С.да сперматозоид бўлмаслиги (азооспермия), микдорининг камайиши (олигоспермия), ҳаракатсиз (некроспермия) ёки ғайритабиий ҳолатда (тератоспермия) бўлиши мумкин. С. бепуштлик сабабини аниқлашда суд тиббий экспертизасида текширилади. С. сифатини баҳолаш, уни суюлтириш, саклаш, ташиш ва олиш усуллари қишлоқ хўжалиги. ҳайвонларини сунъий қочиришда муҳим аҳамиятга эга.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.