Sperma
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Sperma (yunonça «sperma» — «uruğ, puşt»), şahvat — erkaklarning va erkak hayvonlarning jinsiy bezlari işlab çiqaradigan, jinsiy aloqa paytida ajraladigan suyuqlik. U spermatozoidlar va uruğ suyuqliğidan tarkib topadi. ÖzME'ga köra, sperma quyuq, oç kulrang, yopişqoq va öziga xos hidli suyuqlikdir. Rusça Vikipediyaga köra, tibbiyotda «sperma» va «eyakulyat» tuşunçalari aynan bir xil emas: eyakulyat prostata bezi, uruğ pufakçalari va boşqa bezlar sekreti bilan aralaşgan suyuqlikni bildiradi.12
Tarkibi
13ÖzME'ga köra, sperma tarkibida oqsillar, yoğlar, uglevodlar, kalsiy, kaliy va natriy tuzlari hamda boşqa organik va anorganik moddalar bor. Rusça Vikipediyaga köra, hayvonlar spermasining 85–97 foizi suv, qolgani quruq modda bölib, quruq qoldiqning asosiy qismini oqsillar va lipidlar taşkil etadi; buqa va qöçqor spermasida qandlardan fruktoza ustun turadi. Inglizça Vikipediyaga köra, odamda uruğ suyuqliğining taxminan 70 foizini fruktozaga boy uruğ pufakçalari sekreti beradi. Fruktoza va fermentlar spermatozoidlarning yaşovçanligini quvvatlaydi va ularning harakatlaniş muhitini hosil qiladi.
Miqdori
13Bir martalik jinsiy aloqada ajraladigan sperma hajmi turlarga qarab keskin farq qiladi. ÖzME odamda 2–6 ml, buqada örtaça 4–5 ml, otda 60–100 ml, çöçqada 250 ml gaça, qöçqorda 1–1,5 ml deb körsatadi. Spermadagi spermatozoidlar uluşi ham hayvon turi va yaşaş şaroitiga boğliq: ÖzME'ga köra, qöçqorda u 30 foizga, buqada 14 foizga yaqin, ot va çöçqada 7–8 foizni taşkil etadi. Sperma odam balogatga yetganda paydo bölib, voyaga yetiş davrida köpayadi va yoş ötişi bilan kamaya boradi.
Uruğlantiriş va patologiyalar
13Spermaning uruğlantiriş qobiliyati undagi spermatozoidlarning soni va sifatiga boğliq. ÖzME bir qator patologik holatlarni sanab ötadi: spermada spermatozoid umuman bölmasligi — azoospermiya, ularning kamayib ketişi — oligospermiya, harakatsizligi — nekrospermiya, ğayritabiiy şakldagi spermatozoidlar köpligi — teratospermiya. Sperma bepuştlik sabablarini aniqlaşda va sud-tibbiy ekspertizasida tekşiriladi.
Inglizça Vikipediyaga köra, turlarga qarab uruğlaniş taşqi yoki içki böladi: masalan, baliqlarda urğoçi uvildiriqni suvga taşlaydi va erkak baliq uni suvda uruğlantiradi, sutemizuvçilarda esa uruğlaniş urğoçi organizmi içida keçadi.
Çorvaçilikdagi ahamiyati
13ÖzME'ga köra, spermaning sifatini baholaş, uni suyultiriş, saqlaş va taşiş usullari qişloq xöjaligi hayvonlarini sun'iy uruğlantirişda muhim ahamiyatga ega. Inglizça Vikipediyaga köra, hayvonlardan olingan sperma muayyan zotning genetik materialini saqlab qoliş uçun muzlatib (kriokonservatsiya) ham saqlanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Sperma // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3086 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APASperma. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3086
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3086
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Спермаru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Semenen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 8-jild, 562-b.manbaa.uz · ÖzME, 8-jild, 562-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.