Spiral galaktikalar
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 566-b. — ziyouz.com
Spiral galaktikalar - taşki körinişi spiralni eslatuvçi gigant yudduz sistemalari. Teleskopda kuzatilganda katta ravşan yadrosi körinadi, uning atrofini yadrodan boşlanuvçi spiralsimon bir neça şoxobça örab turadi. S.g. köpinça bir tomonga öralgan ikki şoxobçadan iborat böladi. Ba'zan daraxt şoxçalariga öxşaş erkin şoxobçali S.g. kuzatiladi. Hatto bitta tarmokli S. g. mavjud. Hamma şoxobçalar deyarli bir tekislikda, ya'ni Galaktikaning aylaniş tekisligida joylaşgan. Andromeda tumanligi ham, bizning Galaktika ham S.g. (Somon yuliijj ayrim qismlari ikkiga ajralgan holda körinadi) hisoblanadi. Astronomik kuzatişlardan Quyoş sistemasi spiral tarmoklar orasidagi oralikda joylaşganligi anikdangan. Ayrim S.g. (mas, NGC 1300) da tarmoklar yadrodan emas, balki u bilan «köprik» vositasida boğlangan va undan bir neça ön parsek masofadan boşlanadi. Bunday S.g. uzilgan S.g. deb ataladi. S.g. öz öqi atrofida aylanadi. Aylaniş tezligini ölçab, galaktikalarning massasini taxm. xisoblab çiqariş mumkin (yana q. Galaktika, Galaktikalar).
Q.: Galaktika, Galaktikalar
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СПИРАЛ ГАЛАКТИКАЛАР - ташки кўриниши спирални эслатувчи гигант юддуз системалари. Телескопда кузатилганда катта равшан ядроси кўринади, унинг атрофини ядродан бошланувчи спиралсимон бир неча шохобча ўраб туради. С.г. кўпинча бир томонга ўралган икки шохобчадан иборат бўлади. Баъзан дарахт шохчаларига ўхшаш эркин шохобчали С.г. кузатилади. Ҳатто битта тармокли С. г. мавжуд. Ҳамма шохобчалар деярли бир текисликда, яъни Галактиканинг айланиш текислигида жойлашган. Андромеда туманлиги ҳам, бизнинг Галактика ҳам С.г. (Сомон йулиижж айрим қисмлари иккига ажралган ҳолда кўринади) ҳисобланади. Астрономик кузатишлардан Қуёш системаси спирал тармоклар орасидаги ораликда жойлашганлиги аникданган. Айрим С.г. (мас, NGC 1300) да тармоклар ядродан эмас, балки у билан «кўприк» воситасида боғланган ва ундан бир неча ўн парсек масофадан бошланади. Бундай С.г. узилган С.г. деб аталади. С.г. ўз ўқи атрофида айланади. Айланиш тезлигини ўлчаб, галактикаларнинг массасини тахм. хисоблаб чиқариш мумкин (яна қ. Галактика, Галактикалар).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.