Spondilit
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 573-b. — ziyouz.com
Spondilit — umurtqa poğonasining surunkali yalliğlanişi. Köpinça sil kasalligi sabab böladi. Zaxm, aktinomikoz, stafilokokk infeksiyasi (umurtqa poğonasining ötkir va surunkali osteomiyelitm), revmatizmga aloqador artrit va b. kasalliklarda S. kamroq uçraydi.
Sil S.ida umurtqa poğonasining kökrak bölimida, zaxm S.ida böyin bölimida, revmatizmga aloqador S.da bel va kökrak bölimlarida özgariş röy beradi. Sil Si aksari 10 yoşgaça bölgan bolalarda, zaxm S.i 40—50 yoşlarda, revmatizmga aloqador S. 20— 30 yoşlarda boşlanadi. Kasallik, odatda, astasekin, bemorga bilinmasdan rivojlanadi.
S.da umurtqalar tanasi yemirilib, umurtqa poğonasining şakli özgaradi. Umurtqa poğonasining burçak hosil qilib qiyşayişi — bukrilik S.ning eng tavsiflovçi belgisidir. Umurtqalar tanasi bir tekis yemirilganda yon tomonga qiyşayiş (skolioz) röy berib, köproq umurtqa poğonasining bel bölimida kuzatiladi (q. Umurtqa poğonasining qiyşayişi).
S.da umurtqa poğonasi va uni örab turgan muskullardagi tinimsiz kuçli oğriq umumiy sil intoksikatsiyasi belgilari: lanjlik, holsizlik, gavda t-rasining kötarilişi va oriqlab ketiş bilan birga keçadi. Kasallik oğirlaşganda umurtqa poğonasining şakli özgaradi (bukrilik), köpinça uni örab turgan töqimalarda oqma yaralar paydo bölib, orqa miyaning zararlanişi kuzatiladi. Jarayon söngandan keyin oğriq yöqoladi, bemorning umumiy ahvoli yaxşilanadi. Biroq buni soğayiş deb bölmaydi. Odatda, infeksiyaning «yaşirin» öçoqlari bölib, ular kasallikning qaytalanişiga olib kelişi mumkin.
S.ga kliniklab. va rentgenologik tekşiruvlar asosida diagnoz qöyiladi. Bemor antibakterial preparatlar, ortopedik metodlar (gips karavot, korset va umurtqa poğonasini fiksatsiya qilişning boşqa metodlari) bilan, şuningdek, sanatoriykurortda davolanadi. Ba'zan operatsiya qilişga töğri keladi.
Q.: Umurtqa poğonasining qiyşayişi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СПОНДИЛИТ — умуртқа поғонасининг сурункали яллиғланиши. Кўпинча сил касаллиги сабаб бўлади. Захм, актиномикоз, стафилококк инфекцияси (умуртқа поғонасининг ўткир ва сурункали остеомиелитм), ревматизмга алоқадор артрит ва б. касалликларда С. камроқ учрайди.
Сил С.ида умуртқа поғонасининг кўкрак бўлимида, захм С.ида бўйин бўлимида, ревматизмга алоқадор С.да бел ва кўкрак бўлимларида ўзгариш рўй беради. Сил Си аксари 10 ёшгача бўлган болаларда, захм С.и 40—50 ёшларда, ревматизмга алоқадор С. 20— 30 ёшларда бошланади. Касаллик, одатда, астасекин, беморга билинмасдан ривожланади.
С.да умуртқалар танаси емирилиб, умуртқа поғонасининг шакли ўзгаради. Умуртқа поғонасининг бурчак ҳосил қилиб қийшайиши — букрилик С.нинг энг тавсифловчи белгисидир. Умуртқалар танаси бир текис емирилганда ён томонга қийшайиш (сколиоз) рўй бериб, кўпроқ умуртқа поғонасининг бел бўлимида кузатилади (қ. Умуртқа поғонасининг қийшайиши).
С.да умуртқа поғонаси ва уни ўраб турган мускуллардаги тинимсиз кучли оғриқ умумий сил интоксикацияси белгилари: ланжлик, ҳолсизлик, гавда т-расининг кўтарилиши ва ориқлаб кетиш билан бирга кечади. Касаллик оғирлашганда умуртқа поғонасининг шакли ўзгаради (букрилик), кўпинча уни ўраб турган тўқималарда оқма яралар пайдо бўлиб, орқа миянинг зарарланиши кузатилади. Жараён сўнгандан кейин оғриқ йўқолади, беморнинг умумий аҳволи яхшиланади. Бироқ буни соғайиш деб бўлмайди. Одатда, инфекциянинг «яширин» ўчоқлари бўлиб, улар касалликнинг қайталанишига олиб келиши мумкин.
С.га клиниклаб. ва рентгенологик текширувлар асосида диагноз қўйилади. Бемор антибактериал препаратлар, ортопедик методлар (гипс каравот, корсет ва умуртқа поғонасини фиксация қилишнинг бошқа методлари) билан, шунингдек, санаторийкурортда даволанади. Баъзан операция қилишга тўғри келади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.